Het Kremlin waarschuwt: handen af van Iran

Nu het IAEA Iran beschuldigt van een kernbomprogramma, dringen VS en Israël aan op hard optreden tegen Teheran. Maar Rusland zal dat niet toelaten, zo blijkt. Het steunt Iran juist. Waarom?

Handen af van Iran. Dat is de waarschuwing die het Kremlin laat doorklinken in zijn pogingen een militaire actie tegen Iran te voorkomen, nu dat land er door het Internationaal Atoomagentschap (IAEA) van wordt verdacht de laatste hand te leggen aan een eigen kernwapen.

Zo’n militaire actie zou volgens de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov „een zeer ernstige fout” zijn die „onvoorspelbare gevolgen” kan hebben. Alleen met diplomatie en niet met raketten kan, volgens hem, het Iraanse atoomvraagstuk worden opgelost.

Maar van nieuwe, strengere diplomatieke sancties tegen het bevriende Iran wil Moskou evenmin weten, omdat die „binnen de internationale gemeenschap als instrumenten voor een verandering van het regime” zullen worden opgevat.

Liever wil minister Lavrov het Russische crisisbeheersingsplan van een jaar geleden nieuw leven inblazen. Dat plan behelst het geleidelijk aan opheffen van de sancties tegen Iran in ruil voor nauwe samenwerking tussen Teheran en de IAEA.

Rusland wil op die manier voorkomen dat de situatie in het Kaspische Zeegebied escaleert, niet in de laatste plaats omdat het daar grote olie- en gasbelangen heeft en het met Iran moeizame onderhandelingen voert over een aantal grote gas- en oliecontracten.

Maar volgens Russische experts is de houding veel ambivalenter en wil Rusland zich door middel van zijn opstelling ten opzichte van Iran krachtiger manifesteren op het wereldtoneel dan het tijdens de Arabische lente deed, zegt defensie-expert Aleksandr Golts. „De echte prioriteit van het Kremlin in zijn onderhandelingen met Teheran zijn zijn betrekkingen met het Westen.”

Ook Aleksej Malasjenko, Midden-Oostenexpert van het Carnegie Centrum in Moskou, heeft zijn twijfels over de huidige kritische opstelling van het Kremlin. „Rusland stelt zich in feite passief op. Het heeft in het verleden verschillende voorstellen gedaan die door de anderen niet geaccepteerd zijn. Ook heeft Rusland het gevoel dat Iran de boel bedondert en daarmee doorgaat. Zo beloven ze het militaire nucleaire programma te stoppen en doen ze dat niet. Ook is er informatie dat ze samenwerken met Pakistan en Noord-Korea. Dat bedrog plaatst de huidige situatie in een doodlopende steeg.”

Volgens Malasjenko is het dreigen met een aanval een keuze tussen erg en veel erger. „Je kunt het niet laten gebeuren, maar je kunt Iran ook niet door laten gaan met de manier waarop het zich opstelt. Rusland moet nu kiezen tussen het Westen of doorgaan met het onduidelijke machtsspel met Iran, waarin ieder vertrouwen afwezig is. En we weten allen dat Rusland geen behoefte heeft aan kernwapens in Kaspische gebied.”

Er wordt ook gesproken over Ruslands loyaliteit aan Iran als het gaat om de hand die Moskou heeft in de ontwikkeling van zijn civiele nucleaire programma.

Iraanse milieuactivisten maakten gisteren nog bekend dat Rusland twee nieuwe nucleaire laboratoria in Iran gaat bouwen en dat er onderhandelingen in Moskou worden gevoerd over de bouw van vijf nieuwe kerncentrales. Maar volgens experts is dat nieuws dat al tien jaar de ronde doet.

„Rusland is er altijd in geïnteresseerd zijn nucleaire technologie te verkopen”, beaamt Radzjab Safarov, directeur van het Moskouse Instituut ter bestudering van het moderne Iran. ,,In de tweede plaats werken Rusland en Iran al jaren succesvol samen op nucleair gebied, vooral in de Bushehr-centrale, wat wettelijk is toegestaan.”

En dan zijn er nog de namen van Russische kernfysici die Iran zouden helpen met het ontwikkelen van een atoombom. ,,Vjatsjeslav Danilenko wordt door de IAEA genoemd, maar dat is iemand die meer weet van nanodiamanten dan van atoombommen”, zegt Radzjab Safarov, een Moskouse Iranspecialist.

Het valt evenmin te bewijzen dat het Kremlin van de activiteiten van de Russische geleerden in Iran weet, al is het onwaarschijnlijk dat men er in Moskou helemaal niet van op de hoogte is.

Toch zit Rusland door zijn halsstarrige steun aan Iran in een lastig parket, nu het IAEA zijn verslag heeft geopenbaard.

Moskou heeft tenslotte het Nonproliferatieverdrag ondertekend, net als Iran overigens, en heeft onlangs nog onder Amerikaanse druk afgezien van de levering van de S-300-raketten aan Teheran.

Als Iran werkelijk binnen afzienbare tijd over een atoombom beschikt, moeten er dus maatregelen tegen dat land genomen worden. Rusland kan dan niet anders dan die maatregelen steunen.

    • Michel Krielaars