De daklozen staan weer op straat

Het ging zo goed met de daklozenopvang. Niet alleen verbeterde de hulp, het aantal zwervers nam ook fors af.

Maar bezuinigingen zullen dat effect teniet doen.

Bezuinigingen op geestelijke gezondheidszorg jagen zwervers, verslaafden en psychisch gestoorden weer de straat op. De afgelopen vijf jaar waren ze daar juist met veel inspanning weggehaald. Hun overlast zal flink toenemen.

Dat voorzien de verantwoordelijke wethouders in de vier grote steden. Ze zeggen dat de grote winst op het spel staat die de afgelopen vijf jaar is geboekt bij de opvang van daklozen. Hulpinstellingen en politie delen die zorg. „Verslaafden en psychiatrische patiënten zullen in Rotterdam en omstreken weer het straatbeeld bepalen”, vreest Sjef Czyzewski, bestuursvoorzitter van BoumanGGZ, de grootste organisatie voor verslaafdenzorg in de regio Rijnmond. De landelijke ggz-expertgroep van de politie waarschuwde onlangs dat de politie haar handen vol krijgt aan daklozen die zich afkeren van de hulpverlening.

Sinds 2006 haalden de vier grote steden ruim 12.000 thuisloze mensen van straat, het leeuwendeel van de plaatselijke daklozen, berekende het Trimbosinstituut. Dat gebeurde in het kader van een plan van aanpak om overlast terug te dringen, veiligheid te vergroten en daklozen een menswaardiger bestaan te bieden. Daklozen, vaak verslaafd en psychisch gestoord, kregen huisvesting, begeleiding en dagbesteding.

Door die aanpak daalde de overlast met 65 procent, zegt het Trimbosinstituut. Drugsgebruik en criminaliteit werden tot de helft teruggebracht. Fysieke en psychische gezondheid van de opgevangen daklozen verbeterden sterk. De zwervers verdwenen grotendeels uit de centra van de grote steden. De aanpak bleek zelfs zo succesvol dat de overige 39 grotere gemeenten die in 2008 overnamen.

Bezuinigingen op geestelijke gezondheidszorg treffen daklozen volgend jaar dubbel. Hulpinstellingen moeten bezuinigen en daardoor kunnen ze minder mensen helpen. Ook daklozen moeten volgend jaar een eigen bijdrage aan de geestelijke gezondheidszorg betalen. Maar velen hebben het geld niet.

„Juist bij deze kwetsbare groep werken de bezuinigingen contraproductief”, vindt de Amsterdamse wethouder Eric van der Burg (VVD). Hij wijst op de kosten-batenanalyse die is gemaakt in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid. „Daaruit blijkt dat investeringen in de daklozenopvang grote besparingen opleveren op terreinen als politie, justitie en veiligheid.” Een zwerver op straat kost de samenleving twee tot drieënhalf keer zoveel als in de opvang. „Nu winst pakken”, zegt Van der Burg, „is op termijn ernstig verlies lijden.”

Het ministerie wil niet vooruitlopen op mogelijke effecten van bezuinigingen. Ze zegt er goed op te zullen letten of de eigen bijdrage ertoe leidt dat daklozen hulpverlening mijden.

    • Dick Wittenberg