Vriendin van Grunberg komt op de derde plaats

Arnon Grunberg, de kwalitatief en kwantitatief meest constante schrijver van dit moment, houdt niet zo van televisie, althans in Nederland. Hij verschijnt zo goed als nooit in talkshows en komt ook zelden meer opdagen als hij genomineerd is voor een literaire prijs.

Hij lijkt zelfs zijn best te hebben willen doen dat zo min mogelijk mensen de aan hem gewijde uitzending van Het uur van de wolf (VPRO) zouden zien. Om hem moverende redenen vroeg hij de documentaire Arnon Grunberg - Heb je nog steeds vrienden? niet aan de pers voor te vertonen. De leiding van de VPRO wilde of kon dat verzoek niet weerstaan, ook al zei televisiedirecteur Frank Wiering dat hij uit zijn vel sprong toen hij van de afspraak hoorde. Zodoende kreeg de uitzending dinsdagavond het karakter van een surprise.

Een aangename surprise, dat wel. Regisseur David Kleijwegt maakte er een schrander en naakt portret van. Hij werkte met Grunberg samen, toen die nog wel op televisie kwam, als presentator van het culturele magazine RAM. Kleijwegt behoorde tot de selecte groep genodigden met wie de schrijver op 22 februari zijn veertigste verjaardag vierde.

Dat feest vond plaats aan het einde van de wereld, in het dromerige Argentijnse gauchostadje Salta. Voor een klein deel bestaat de film uit een impressie van de festiviteiten, maar voor een veel groter deel uit portretjes van enkele van Grunbergs gasten en een vraaggesprek in New York.

Kleijwegt en Grunberg praten op een hotelkamer en niet in het nabij gelegen appartement van de auteur: „Behalve mijn werkster komen bij mij thuis alleen mensen met wie ik seks heb gehad of met wie ik seks heb”.

Ook de relatie met de andere „vrienden” wordt gekenmerkt door liefdevolle distantie. Een van hen, de tot een oudere generatie behorende Mozes Staszewski, zegt: „Arnon heeft geen vrienden, hij is een man van relaties en netwerken, en van eenzaam zijn”.

Later in de film noemt Staszewski Grunberg „bikkelhard” en „een concentratiekampslachtoffer, en geen kleintje ook”, die „stuurloos” zou zijn zonder zijn moeder.

Het gesprek met Kleijwegt gaat vooral over de verhouding tussen feit en fictie in Grunbergs werk: „De fantasie moet worden geremd en gecorrigeerd door de werkelijkheid.” Hij vindt zichzelf geen verslaggever of realist, maar gebruikt wel soms heel letterlijk wat hij op zijn omzwervingen met laptop tegengekomen is.

Zo maken wij kennis met zijn huidige vriendin, de 22-jarige studente Marinka Alsemgeest, die nogal lijkt op het paardenmeisje in Grunbergs roman Huid en haar. Ze moet zich tevreden stellen met een derde plaats in zijn leven: „Als vriendin kom je zelfs niet op plaats twee, daar staat mijn moeder al”.

De beelden van Arnon en Hannelore Grünberg-Klein maken de meeste indruk. Je begrijpt meteen wat die band zo sterk en belangrijk maakt. Dus begrijp je ook Grunbergs werk beter.

    • Hans Beerekamp