Pyrrusoverwinning Gazprom met Nord Stream

De opening van de Nord Stream-pijpleiding naar Duitsland lijkt een triomf voor Moskou in zijn streven de rol van Russische energie in Europa uit te breiden. Maar deze slag is minder indrukwekkend dan hij op het eerste gezicht het geval lijkt. Er kan niet worden ontkend dat de 1.200 kilometer lange pijpleiding een indrukwekkende technische prestatie en een overwinning voor de Russische diplomatie is. Toch zijn de economische verdiensten twijfelachtiger. De voorspellingen over de toekomstige Europese vraag naar gas lopen zeer uiteen, terwijl de problemen van de eurozone aan de onzekerheid bijdragen. Sceptici merken op dat de Russische pijpleidingen naar Europa zelfs zonder Nord Stream al meer gas kunnen transporteren dan het Russische gasconcern Gazprom de komende jaren kan verkopen.

Maar Nord Stream is altijd al net zozeer een geopolitiek als een economisch project geweest. Het grootste voordeel is dat Oekraïne erdoor wordt gepasseerd, waardoor de onderhandelingsmacht van Rusland tegenover zijn lastige buurstaat toeneemt. De Europese klanten van Gazprom slapen wellicht ook iets rustiger als er minder Russisch gas door Oekraïne hoeft te stromen.

Toch zou Nord Stream wel eens een van die bedrieglijke overwinningen kunnen zijn die een groter, minder triomfantelijk beeld aan het oog onttrekken. Op de meeste andere terreinen lijkt Gazprom te kwakkelen. Grote klanten komen in opstand tegen de hoge prijzen.

Eén dag voor de opening van de pijpleiding spande het Poolse gasbedrijf PGNiG een arbitragezaak aan tegen Gazprom. Zelfs Oekraïne – dat schaakmat zou zijn gezet door Nord Stream – eist op dwingende toon een aanzienlijke korting. Intussen is Gazprom er opvallend genoeg niet in geslaagd een leveringsovereenkomst met China te sluiten.

Gazprom heeft kortom moeite zijn bestaande klanten te behouden, laat staan de nieuwe te vinden die nodig zijn om zijn dure nieuwe pijpleidingen te vullen. Het concern houdt vast aan een gedateerde contractformule, die de gasprijs koppelt aan de olieprijs. En het ontkent de invloed van nieuwe technologieën, die de gasmarkt veranderen in een zwaar bevochten markt waarop kopers de dienst uitmaken.

Nord Stream is in veel opzichten de culminatie van de oude manier van zaken doen van het concern. Tientallen jaren lang heeft Gazprom de nauwe bilaterale betrekkingen gekoesterd met Europese regeringen en hun nationale energiebedrijven, vooral in Duitsland. Maar het energiebeleid wordt steeds vaker niet op nationaal niveau vastgesteld, maar in Brussel, waar – tot afgrijzen van Gazprom – de Europese Commissie de concurrentie op agressieve wijze stimuleert.

Tenzij Gazprom zich kan aanpassen aan de nieuwe realiteit, zal de triomfantelijke opening van Nord Stream een Pyrrusoverwinning blijken.

Jason Bush

Vertaling Menno Grootveld

    • Jason Bush