Oók patiënten zijn verantwoordelijk

De Tweede Kamer bespreekt vandaag en morgen de begroting van Volksgezondheid. De minister moet ingrijpen om de zorgkosten te beteugelen.

Nederland, Den Haag, 07-11-11 Minister Schippers VWS op de spoedeisende hulp in het MCH Westeinde. © Foto Merlin Daleman

Edith Schippers had zich net geïnstalleerd op haar ministerie – Volksgezondheid – toen ze een einde maakte aan het rookverbod in kleine kroegen. Zo liet ze meteen zien wie zij is: een minister die de overheidsbemoeienis in het leven van mensen tot een minimum beperkt. En hun eigen verantwoordelijkheid voorop stelt.

Die eigen verantwoordelijkheid benadrukt ze ook, als het gaat om de grootste taak die ze als minister heeft: het beperken van de sterke groei van zorgkosten. Minder overheid, meer marktwerking, dat is wat de VVD-politica wil.

Er moet wat gebeuren. De zorguitgaven zijn het afgelopen decennium jaarlijks met meer dan 4 procent gegroeid, harder dan de economie. Elk jaar vallen de uitgaven hoger uit dan begroot. Deze kabinetsperiode nemen ze met 15 miljard euro toe, bijna het bedrag dat het hele kabinet moet bezuinigen.

Waar zit de pijn? En wat wil Schippers concreet doen?

1Extra geld voor ouderenDat de zorgkosten de komende jaren stijgen, komt vooral door de ouderenzorg. Op aandringen van gedoogpartner PVV gaat er veel extra geld naar verpleeg- en verzorgingshuizen. De oppositie wil óók graag geld voor ouderen, maar niet voor de ‘logge’ tehuizen. Veel liever ziet ze ondersteuning van ouderen die zelfstandig willen blijven wonen.

2Eigen bijdragen hoger, vergoedingen beperktHoewel er miljarden meer aan zorg worden uitgegeven, bezuinigt dit kabinet ook fors. Het persoonsgebonden budget, waarmee gehandicapten en bejaarden thuis zorg op maat kunnen kopen, houdt vrijwel op te bestaan. De staatssecretaris die daarvoor verantwoordelijk is op Schippers’ departement, de politiek onervaren Marlies Veldhuijzen van Zanten (CDA), kwam er flink door in de problemen.

Schippers is politiek wél ervaren. Zij ondervond minder weerstand met de aankondiging van impopulaire bezuinigingen op haar eigen terrein. Zo verhoogt ze de eigen bijdragen voor psychiatrische patiënten. Mensen die hun baan verliezen of in scheiding liggen, krijgen geen psychische bijstand meer op kosten van de gemeenschap.

Schippers versobert ook toeslagen voor gehandicapten en mensen met een kleine beurs. Dieethulp of medicijnen om te stoppen met roken haalt ze uit het basispakket. En dat doet ze allemaal met een consistente liberale ideologie: mensen gaan zélf over eten, roken en drinken. En van de zorg maak je gebruik als je ziek bent, niet als je droevig bent.

3MarktwerkingSchippers wil meer marktwerking bij de ziekenhuizen. Ze is vastbesloten op dat gebied een doorbraak te forceren. Dat ligt gevoelig, want in de Tweede Kamer is er eigenlijk geen meerderheid voor. Alleen VVD en CDA willen meer liberalisering. Maar gedoogpartner PVV heeft beloofd er geen punt van te maken, nu zij zoveel geld voor de ouderenzorg heeft gekregen. Esmé Wiegman, Kamerlid voor de ChristenUnie, zegt het zo: „Er is een monsterverbond waar niet aan te tornen valt. In ruil voor geld voor de ouderenzorg mag de minister haar liberale koers varen.”

De vijf jaar geleden ingezette marktwerking in de gezondheidszorg moest het mogelijk maken de explosieve groei van de zorgkosten te beperken. Zorgverzekeraars zijn namens hun klanten gaan onderhandelen met ziekenhuizen over kwaliteit en prijs van behandelingen. Zo moet de beste zorg voor de laagste prijs worden gecontracteerd. Maar de kosten zijn niet gedaald. Er worden namelijk veel meer behandelingen uitgevoerd. Maar Schippers blijft geloven in concurrentie, en ze verdubbelt de hoeveelheid zorg waarvoor vrije prijzen gelden. Alleen zo komt er betere en goedkopere zorg, zegt zij. Zekerheidshalve heeft zij wel met ziekenhuizen afgesproken dat het aantal behandelingen niet verder stijgt dan met 2,5 procent per jaar. Gebeurt dat toch, dan volgen er boetes.

4Zorg dicht bij huisSchippers wil ook besparen door werk bij ziekenhuizen weg te halen. Huisartsen moeten taken overnemen van dure medisch specialisten: vooral hulp aan het groeiende aantal chronisch zieken, zoals diabetespatiënten. Alleen voor complexe behandelingen moeten gespecialiseerde ziekenhuizen blijven bestaan.

De huisartsen kregen al extra geld voor hun nieuwe taken, maar medisch specialisten gingen niet minder doen. Daarop haalde Schippers weer geld bij de huisartsen weg, die vervolgens massaal in verzet kwamen. Het leek weinig indruk op de minister te maken, maar pragmatisch als ze is heeft ze een klein deel van de korting op de huisartsenzorg inmiddels teruggedraaid. Schippers weet goed dat verandering in de zorg haast onmogelijk is als belangenorganisaties tegenwerken.