Niet pluis in het vinexhuis

scene uit de film Onder ons (2011) FOTO: Cineart

Onder ons. Regie: Marco van Geffen. Met: Rifka Lodeizen, Guy Clemens, Dagmara Bak, NataliaRybicka, Reinout Bussemaker. In: 7 bioscopen. ****

Vorige week werd bekend dat de immigratie naar Nederland het hoogste niveau bereikte in tien jaar. De meeste immigranten zijn niet Marokkanen of Turken, maar komen uit Europa. Meer dan 6.000 kwamen bijvoorbeeld uit Polen. Ewa, de hoofdpersoon uit Onder ons, zou een van hen kunnen zijn. Hoewel ze haar vaderland vreselijk mist, is ze door de slechte economische omstandigheden in Polen naar Nederland gekomen. Ze gaat werken als au pair voor het echtpaar Ilse en Peter. Ilse is hoogzwanger van haar tweede kind en kan wel wat hulp gebruiken. Ewa’s gastgezin woont in een modern huis in een vinexwijk.

Regisseur en co-scenarist Marco van Geffen situeert zijn debuutfilm niet voor niets in deze buitenwijk, hét symbool van welvarend, keurig aangeharkt Nederland. De identieke, steriel ingerichte rijtjeshuizen zijn voor hem een metafoor van de Nederlandse samenleving: wat gebeurt er achter die fraaie façades? Er is daar iets niet pluis, zoveel is duidelijk. Op de radio horen we spreken over een verkrachter. Niemand slaat er acht op, de wat hooghartige Ilse en Peter zijn te druk bezig met zichzelf en hun Poolse au pair. Ze zijn zo gefocust op hun eigen sores dat ze op een cruciaal moment niet naar Ewa luisteren.

Het antwoord op de vraag waarom de verlegen Ewa zich wat vreemd gedraagt en zich steeds meer in zichzelf keert, komt stukje bij beetje. Van Geffen en scenariste Jolein Laarman kiezen ervoor om het verhaal vanuit drie verschillende standpunten uit de doeken te doen, waardoor iets andere accenten worden gelegd en betekenis steeds verschuift: vanuit het echtpaar, vanuit Aga, een andere Poolse au pair die vriendschap sluit met Ewa, en ten slotte door Ewa’s ogen. Deze strikte driedeling lijkt gekunsteld, maar illustreert goed dat gemeenschapszin nauwelijks nog bestaat; iedereen ziet vooral zijn eigen ‘verhaal’, waardoor er weinig sociale samenhang meer is. Van Geffen houdt van het getal drie: hij is bezig een drieluik te maken over ‘het drama van het gelukkige gezin’.

Het idee dat er onder de glanzende oppervlakte van alles borrelt dat het daglicht niet kan verdragen, is bijna cliché, maar Van Geffen maakt veel goed in de uitvoering van zijn idee. Zijn acteurs spelen sterk en er zit meer filmische ambitie in Onder ons dan de meeste recente Nederlandse speelfilms. Zijn gevoel voor compositie en de kille, maar fraaie fotografie dragen subtiel bij aan de betekenis van het verhaal. Buitenlandse filmfestivals zagen ook iets in Onder ons, de film draaide al in Locarno en Toronto.

André Waardenburg

    • André Waardenburg