Monddood gemaakt

Het is deze maand een jaar geleden dat WikiLeaks 250.000 geheime, diplomatieke ambtsberichten openbaarde. Het zorgde voor licht in de enorme doofpot die de Amerikaanse overheid regelmatig hanteert. Journalisten van over de hele wereld putten uit de verslagen, maar geen van hen las alles: zó ongelofelijk veel is het. Nog dagelijks worden er nieuwe dingen ontdekt in de database (zoals het bericht deze week dat Duitsland tegenover de Amerikanen speculeert over mogelijke terugtrekking uit de euro). Al met al een enorme verdienste van de klokkenluidersclub.

Toch heerst er vooral een gevoel van teleurstelling. In de hoogtijdagen van de WikiLeaks-hype werd er overal beloofd dat de site de wereld zou veranderen. En de journalistiek. En de diplomatie. Toen er geen koppen rolden of regeringen vielen, leken velen dan ook verbaasd. En uit de teleurstelling die daarop volgde, kwam WikiLeaks-moeheid. Krantenlezers waren wel weer klaar met die clown met dat witte haar en z’n website, nadat ze er maandenlang mee doodgegooid waren, en er, voor het gevoel van velen, uiteindelijk eigenlijk ‘niets veranderd’ was.

Maar één ding is toch zeer merkwaardig, doch onderbelicht. Al bijna een jaar kan WikiLeaks niet meer functioneren. Betaaldiensten PayPal (een dochter van veilinghuis eBay), Visa en MasterCard blokkeren namelijk alle donaties aan de klokkenluidersorganisatie. Die bedrijven vinden het geen probleem als je wilt doneren aan, zeg, pro-genocide neo-nazi cults, maar geld geven aan WikiLeaks is in strijd met de ‘algemene voorwaarden’. WikiLeaks zegt daardoor misschien nog voor het eind van dit jaar failliet te zijn, onder druk van een steeds leger gerakende bankrekening en stijgende advocatenkosten. Allemaal ondanks het feit dat WikiLeaks nergens ter wereld voor een rechter gedaagd is.

Velen mogen dan het gevoel hebben dat er ‘niets veranderd’ is, maar de realiteit is dat bedrijven, onder politieke druk, de klokkenluiderssite monddood hebben kunnen maken. De realiteit is dat Obama, na een campagne gevoerd te hebben op openheid en transparantie, al meer klokkenluiders heeft vervolgd dan George W. Bush en alle WikiLeaks-medewerkers scherp in de gaten gehouden worden. De realiteit is dat er ook in Nederland aanslagen gepleegd worden op de openheid, met als tragisch dieptepunt minister Donner die het journalisten moeilijker wil maken om te controleren wat er in de achterkamertjes van de overheid gebeurt, met voorgestelde veranderingen aan de Wet openbaarheid van bestuur.

De principes waarop WikiLeaks gestoeld is, zijn te belangrijk om te negeren of vergeten. En de manier waarop de site en zijn medewerkers nog steeds tegengewerkt worden, zonder dat er een haan naar kraait, is een grove schande.

    • Alexander Klöpping