De uitgever die na zijn vertrek maar geen afscheid kon nemen

Tien jaar na zijn formele afscheid prijkte de naam van oprichter Jacques de Leeuw nog in het jaarverslag van uitgeverij Audax. Nu is hij écht weg.

Formeel nam Jacques de Leeuw in 2001 al afscheid van zijn bedrijf. Hij was oprichter en directeur van Audax, het mediaconcern dat hij in de jaren tachtig groot maakte en dat daarna uitgroeide tot een mediabedrijf dat onder meer HP/De Tijd, Glossy, AvantGarde en Eos uitgeeft.

Met 103 AKO-winkels, verspreid over het hele land, is Audax een geduchte concurrent op de Nederlandse mediamarkt, die de strijd met het ‘grote’ VNU niet uit de weg gaat.

Tien jaar na zijn afscheid prijkt de naam van De Leeuw nog steeds in het Audax-jaarverslag 2010. Als voorzitter van de Raad van Bestuur en verantwoordelijk voor het voorwoord bij het jaarverslag, waarschuwt hij voor de toekomst van de ‘oude media’: „Voorspellen is onmogelijk, maar er zal structureel anders gedacht en gehandeld moeten worden binnen Audax.”

Anderhalve week geleden droeg De Leeuw zijn voorzittershamer over aan Eric Willems, een man die zijn sporen in de uitgeversbranche heeft verdiend, maar recent vooral actief was in de sector commerciële distributie en logistiek. De data uit het jaarverslag wijzen ook uit dat de uitgeverspoot al lang niet meer de pijler is van Audax’ activiteiten. Aan de omzet over het boekjaar 2010 van 391 miljoen euro droeg de uitgevers-poot nog geen 10 procent bij, tegenover de divisie commerciële distributie die 46 procent van de omzet voor haar rekening nam.

Toch kleeft aan De Leeuw het profiel van de ‘krantenman’ die miljonair werd in kranten- en tijdschriftenland. Als vijftienjarige jongen hielp hij zijn vader in een tijdschriftenwinkel, stapte zelf in die handel met een leesportefeuillebedrijf in het Brabantse stadje Oss en wist in de jaren zestig verder te groeien door direct tijdschriften te leveren aan supermarkten en pompstations. Dat was de basis van het huidige Audax: de nazaat van zijn eerste uitgeverijtje, De Vrijbuiter.

Anno 2011 heeft Audax ruim duizend mensen in dienst in vestigingen in Gilze, Amsterdam, Turnhout en Antwerpen. De Leeuw afficheert zich graag als uitgever, liefst als idealistische uitgever. Halverwege de jaren tachtig redde hij het zieltogende weekblad HP/De Tijd.

Op de vraag wat een echte uitgever kenmerkt, antwoordde hij in 2004 in het Stan Huygensjournaal van De Telegraaf. „Hij moet idealen hebben”, zei hij. „Daarom heb ik indertijd het toen verlieslijdende weekblad HP/De Tijd gekocht. Ik herinner me nog zo goed hoe ik als jongetje dat blad overal bezorgde.”

De idealist ook, die zich in 1998 net op tijd terugtrok als medeoprichter van WorldOnline. Voor de beursgang, welteverstaan. „Hierdoor ben ik wellicht 700 miljoen gulden misgelopen. Maar ik kon niet goed overweg met mevrouw Brink, haar internationale expansiedrift en ik had het gevoel dat WorldOnline alleen gebakken lucht verkocht.”

De uitgever/ondernemer hield de touwtjes bij Audax altijd in handen. Hij vertrok in 2001 weliswaar als voorzitter van de Raad van Bestuur en droeg het voorzitterschap over aan Carel Bikkers. Maar die vertrok acht jaar later na aanhoudende aanvaringen met De Leeuw over de toekomst van de onderneming.

Ook andere leidinggevenden, zoals financieel topman Peter van Dongen, stapten op. Want De Leeuw behield zijn zeggenschap over de onderneming via een stichting die een meerderheid van de aandelen in bezit heeft.

Na het vertrek van Bikkers trad De Leeuw opnieuw toe tot de Raad van Bestuur. Maar Audax is niet meer het mediabedrijf van weleer. De advertentieomzet trok vorig jaar licht aan, maar de omzet van kranten, tijdschriften en boeken bleef structureel dalen. Dit ondanks de passagiersgroei op Schiphol, dat een belangrijke afzetmarkt voor Audax is. „Het proces van ‘anders denken’ is in 2010 gemeengoed geworden binnen Audax”, aldus de Leeuw. „Gevolg hiervan is een afslanking en verjonging van de organisatie.”

Jacques de Leeuw (1933) is 77 jaar. Zijn opvolger, Eric Willems verdiende zijn sporen onder meer bij Sanoma België, Standaard Uitgeverij en PCM Algemene Uitgeverijen.

    • Jos Verlaan