De Russen willen zo graag naar Mars

De Russische Marssonde Phobos-Grunt heeft pech, na zijn lancering gisteravond, en draait nu om de aarde. Als reparatie niet lukt handhaven de Russen een trieste score: alle Marsreizen mislukt.

Opnieuw ging er iets mis met een Russische ruimtereis naar Mars. Gisteravond ging het onbemande ruimtevaartuig Phobos-Grunt wel omhoog en kwam in een baan om de aarde. Maar de motor die de sonde op weg naar Mars moet helpen weigerde dienst, waarschijnlijk door een softwarefout. De Russische ruimtevaartorganisatie Roscosmos heeft gezegd drie dagen de tijd te hebben om de fout te herstellen en dat dat geen onmogelijke opgave is.

De belangrijkste opdracht van Phobos-Grunt is een landing op het Marsmaantje Phobos, en bodemmonsters terugbrengen naar aarde (zie kader).

Phobos-Grunt is de 19de Russische Marsmissie – en ook de 19de waar wat mis mee gaat. Rusland heeft weliswaar veel ruimteprimeurs, maar de reizen naar Mars willen niet lukken. Sinds 1960 zijn elf Marssondes volledig mislukt en bij de overige ging ook steeds iets fout – tijdens de lancering, onderweg of pas bij Mars. Zeven mislukkingen werden in de Sovjettijd zelfs angstvallig stilgehouden. Deze score steekt schril af bij de Marssuccessen van de Amerikanen. Die hebben ook achttien Marsverkenners gelanceerd, waarvan er zes mislukten en twaalf slaagden.

De Amerikaanse Mariner 4 was (in 1965) het eerste ruimteschip dat Mars langsvliegend fotografeerde. Het waren 22 foto’s vanaf een afstand van bijna 10.000 kilometer. Zes jaar later kwam Mariner 9 als eerste in een baan om Mars. Nog geen maand later verzorgde de Sovjet-Unie de eerste landing van een ruimtesonde, maar deze Mars-3 gaf al na 20 seconden de geest. Het was een snel vergeten primeur. In 1976 zetten de VS twee Vikingen op Mars die met hun haarscherpe opnamen de rode planeet tot in de huiskamer brachten.

Pas in de jaren tachtig besloot de Sovjet-Unie toch weer het rode strijdtoneel te betreden. Met de Europese ruimtevaartorganisatie ESA als partner werden twee ruimtesondes gebouwd die in 1988 en 1989 een zachte landing moesten maken op Phobos, het grootste van de twee Marsmaantjes. Die wereld was nog niet door de VS betreden. Maar ook dat doel werd niet bereikt.

De Russen maakten ook plannen om met robotwagentjes het Marsoppervlak te verkennen. Een voor 1992 geplande lancering met twee Marswagentjes moest echter worden uitgesteld tot 1996. En toen de Mars-96 dan eindelijk omhoog ging, stortte hij in de Stille Oceaan. Een half jaar later reed het eerste Amerikaanse robotwagentje, Sojourner, rond op Mars.

Terwijl de Russische ruimtevaartindustrie werd getroffen door de politieke en financiële chaos in de uiteengevallen Sovjet-Unie, stuurde de VS de ene na de andere sonde naar Mars. Ook Japan (in 1998) en Europa (in 2003) schoven aan.

In 2005 gloorde er weer hoop. Het Russische ruimtevaartagentschap maakte toen bekend dat China partner zou worden in het project Phobos-Grunt. De Russen wilden, net als in 1988/1989, opnieuw proberen een zachte landing uit te voeren op het Marsmaantje Phobos. Deze keer echter met het doel om maangrond naar de aarde terug te brengen.

China zou het instrument bouwen voor het nemen van de bodemmonsters en een microsatelliet laten meereizen die in een baan om Mars moet komen. Over een paar dagen is duidelijk of Phobos-Grunt de Russen een nieuw Marstrauma bezorgt. China kan het misschien beter zelf doen: de afgelopen vier jaar heeft China al twee maal zelfstandig een satelliet in een baan om de maan gebracht.

    • George Beekman