Een man zoals die in de PvdA bijna niet meer te vinden is

Kamerlid Hans Spekman weet uit eigen ervaring wat armoede is en daarom vinden veel partijgenoten hem heel geschikt als nieuwe voorzitter van de PvdA. Maar heeft hij ook een visie op onderwijs, op cultuur, op Europa?

Nederland Utrecht 2009 Hans Spekman PvdA kamerlid Jos Lammers/Hollandse Hoogte Jos Lammers/Hollandse Hoogte

De ellebogen op de vergadertafel. Handen voor de ogen geslagen. Daarachter loopt het hoofd rood aan. Een diepe zucht, stevig wrijven over de bloeddoorlopen ogen. „Voorzitter, ik zal mij proberen in te houden”, zegt Hans Spekman.

Dat lukt hem maar matig. Binnen een paar minuten maakt hij minister Gerd Leers (Immigratie en Asiel, CDA) uit voor lafaard. Reden: de minister heeft omstandig uitgelegd dat hij de zaak van Mauro Manuel ook heel erg vindt, maar dat hij geen manier heeft kunnen bedenken om de 18-jarige Angolees in Nederland te houden. Leers gaat hem uitzetten.

Ingehouden woede is misschien wel de meest zichtbare emotie bij Hans Spekman (45). Niet alleen de afgelopen weken, bij de verschillende afleveringen van het ‘Mauro’-debat, maar ook de afgelopen vijf jaar in de Tweede Kamer.

De verdediging die Leers aanvoerde – zo zijn de regels, ik kan niet anders – vond Spekman zwak. Voor de PvdA’er is het een ondenkbare conclusie. Als je vindt dat de overheid iets moet doen, dan zorg je dat het gebeurt. Hoe moeilijk ook, wat de regels ook zijn. Als wethouder in Utrecht ging Spekman zelf met de schroevendraaier op pad om een verkeerd opgehangen parkeerbord bij een winkelier weg te halen. Die kon niet laden en lossen, maar de gemeentelijke bureaucratie reageerde traag.

Met het oplossen van problemen voor mensen is Hans Spekman, de belangrijkste kandidaat voor het partijvoorzitterschap van de PvdA, doorgegaan toen hij Kamerlid werd in 2006. Het was zelfs de reden dat hij de Tweede Kamer inging, vertelde hij altijd. Sommige problemen die hij als wethouder in Utrecht tegenkwam, waren alleen in Den Haag op te lossen, zo ondervond hij.

En nu is die gerichtheid problemen op te lossen reden de Kamer te verlaten. Spekman ziet het voorzitterschap als de enige manier om iets te doen tegen het beleid van het kabinet van VVD en CDA, dat met gedoogsteun van de PVV aan de macht is. „Alleen een levende sociaal-democratische beweging kan iets doen tegen dit afbraakbeleid. Om die te realiseren, kan ik als voorzitter meer doen dan als Kamerlid”, verklaarde hij zijn voorgenomen overstap.

Het tekent Spekman als de machtspoliticus die hij ook is, volgens mensen die hem goed kennen. Spekman weet precies hoe hij dingen voor elkaar kan krijgen, en is daarvoor bereid met iedereen samen te werken die hem verder kan helpen, of het nou de PVV is of de SGP. „Ik zoek niet naar een 100 procent PvdA-manier, dat interesseert me niet.” Naïef is hij niet, ondanks zijn gemoedelijke en empathische voorkomen.

Er is nog een reden voor zijn besluit: Spekman ergerde zich er al langer aan dat het debat binnen de PvdA is uitgedoofd, zegt Rinda den Besten. Den Besten is wethouder van sociale zaken in Utrecht – Spekman haalde haar ooit de PvdA en de Utrechtse gemeenteraad binnen. Hans Spekman gaat met deze stap opnieuw zijn boosheid achterna, zegt zij. „Hij vindt dit niet per se leuk om te doen. Volgens mij was hij liever wethouder gebleven, maar hij doet dit uit frustratie. Uit ergernis dat hij zijn partij steeds verder in het moeras ziet zakken.” En als Spekman zich ergert, is hij er de man niet naar om aan de zijlijn te blijven staan, zegt Den Besten.

Hans Spekman heeft een levensverhaal dat hem tot een aantrekkelijk voorzitter van de Partij van de Arbeid zou kunnen maken. Hij weet wat armoede is: zijn moeder moest vier kinderen opvoeden van een weduwenpensioen. Hij weet wat tegenslag is, en dat mensen soms een tweede kans nodig hebben: één van zijn drie zussen was heroïneverslaafd, een ander had veel schulden. Beiden zijn overleden. En hij weet dat sociaal-democraten het leven van mensen beter kunnen maken: doordat Joop den Uyl in de jaren zeventig aan de macht kwam, kreeg Nederland een armoedebeleid.

Zijn achtergrond maakt Spekman bijna een karikatuur van ‘de gewone man’, op een manier die andere PvdA-kopstukken niet kunnen evenaren. Zo iemand als voorzitter zou de partij goed uitkomen, juist in deze tijd. De kritiek luidt vooral dat de PvdA het contact is verloren met de gewone Nederlander. Hans Spekman zou dat kunnen terugbrengen, zegt Rinda den Besten: „Hij is geloofwaardig, spreekt vanuit zijn emotie maar altijd in normale taal.”

Tegelijk ligt daar ook een risico. Hans Spekman moet de traditionele PvdA-stemmers terughalen bij de SP en de PVV. Hij komt op voor de zwakkeren in de samenleving, maar zou daarmee een ander deel van de potentiële PvdA-stemmers van zich kunnen vervreemden. „Mijn zorg is dat de linkse jongeren én de babyboomers zich straks over het hoofd gezien voelen, terwijl juist die hard nodig zijn bij de partij”, zegt Broos Schnetz, die met Spekman samenwerkte in Utrecht. Schnetz richtte samen met Henk Westbroek Leefbaar Utrecht op, maar is inmiddels „alweer jaren” lid van de PvdA.

Spekman spreekt alléén over de kwetsbare groepen, zegt Schnetz, over mensen met een uitkering en asielzoekers. „Die moet je ook helpen, maar de PvdA moet haar profiel verbreden. Bij een nieuw verhaal hoort ook een mening over Europa, over cultuur, over onderwijs.”

Van Spekman hoef je geen vernieuwende ideeën of visie te verwachten, zegt Schnetz. Terwijl een partijvoorzitter die wel zou moeten hebben. Aan de andere kant: veel PvdA’ers willen graag terug naar vroeger, naar de klassieke sociaal-democratie, met aandacht voor de onderklasse. En dáár is Spekman de personificatie van.

Spekman heeft grote ambities voor als hij vanaf januari partijvoorzitter zou worden. Hij wil het aantal leden verdubbelen. Slaagt hij, dan wordt zijn verhouding tot partijleider Job Cohen interessant. Inhoudelijk zitten die twee op één lijn. Lilianne Ploumen, nu nog partijvoorzitter, verweet Cohen onzichtbaarheid binnen de partij. Als Spekman succesvol is, bestaat er een kans dat hij de rustige, bedachtzame, soms weifelende Cohen overschaduwt. Want, zoals Rinda den Besten zegt: „Hans is van zichzelf niet bepaald onzichtbaar.”

Formeel kunnen de PvdA-leden in december stemmen over wie van de drie kandidaten de partijorganisatie gaat leiden. Maar de verkiezingen hebben trekken van een formaliteit. Piet Boekhoudt, kandidaat uit Groningen: „Ik acht mezelf niet heel kansrijk. Maar ik vind het belangrijk dat het debat de agenda weer gaat bepalen.”

Het voorlopig grootste compliment voor Spekman komt van zijn andere tegenstander. René Kronenberg vindt dat Hans Spekman beter „tussen de andere Kamerleden kan blijven zitten”. Voorzitter moet het hij niet willen worden, zegt Kronenberg. „Hans Spekman kan meer.”

    • Derk Stokmans
    • Annemarie Kas