Wees aardig tegen een kraai

Quest-journalisten Rik Kuiper en Tonie Mudde verzamelen opmerkelijk wetenschappelijk onderzoek waar je iets aan hebt in het dagelijks leven.

Ze schreven er een boek over. Hier een voorproefje uit Maak Blunders (en word geliefd).

Nederland, Utrecht, 20 Oktober 2008 Een troep kraaien achtervolgt een valk. A group crows chases off a falcon. Foto: Stijn Rademaker/HH rademaker/Hollandse Hoogte

Maak blunders (en word geliefd) Werktip

Glas omgegooid bij een belangrijke vergadering? Geen zorgen! Een flinke blunder op zijn tijd kan juist goed uitpakken, ontdekte de University of California in 1966. Proefpersonen luisterden naar twee geluidsopnames van een quiz. In beide gevallen deed de kandidaat het fantastisch, hij wist bijna alle antwoorden. Echter, in een van de opnames was duidelijk te horen hoe de kandidaat een kop koffie omstootte. Extra gênant: de koffie besmeurde zijn nieuwe pak. Achteraf vulden de proefpersonen een vragenlijst in. Wat bleek? Wanneer de kandidaat blunderde, droeg dit bij aan zijn populariteit. De vermoedelijke verklaring van dit uitglijderseffect (pratfall effect) is dat we meer sympathie voor iemand krijgen wanneer die zijn menselijke kant laat zien, en dus ook zijn fouten. Een latere studie van Yale University suggereert dat de intelligentie van de blunderende hoofdpersoon ook een belangrijke rol speelt. Hoe slimmer men je inschat, hoe meer het gewaardeerd zal worden als je af en toe flink onderuit gaat.

Bronnen: E. Aronson, B. Willerman, et al., ‘The effect of a pratfall on increasing interpersonal attractiveness’, in Psychonomic Science 4 (1966), pp. 227-228. En: D.R. Mettee, P.C. Wilkins, ‘When similarity hurts: effects of perceived ability and a humorous blunder on interpersonal attractiveness’, in Journal of Personality and Social Psychology 22-2 (1972), pp. 246-258.

Zing eerst een liedje Sporttip

Tijdens de training ging het allemaal zo goed. Maar nu, tijdens die belangrijke wedstrijd, speel je houterig en maak je veel onnodige fouten. Klinkt dat als een bekend probleem? Sian Beilock van Michigan State University doet al jaren onderzoek naar presteren onder druk. Volgens de sociaal psychologe ‘blokkeren’ sporters op het moment suprême omdat ze te veel nadenken over hun bewegingen. Hierdoor verdwijnen de aangeleerde automatismen, en dat is dodelijk bij beslissende punten. Beilock ontdekte door experimenten met puttende golfers dat er twee manieren zijn om dit probleem te lijf te gaan.

1. Zorg dat je ook tijdens de training bewust nadenkt over je eigen bewegingen. Beilock deed dit door beginnende golfers te laten oefenen voor een camera. De beelden zouden zogenaamd door professionele golfers beoordeeld worden. De golfers wenden hierdoor aan ‘hyperbewust’ spelen. Resultaat: bij een wedstrijdje ‘spelen om geld’ putten ze beter dan golfers die op de normale manier hadden getraind.

2. Probeer jezelf af te leiden voor beslissende punten. Door je hersenen een extra taakje te geven, ga je vanzelf minder nadenken over je bewegingen. Neem bijvoorbeeld een getal in gedachten en tel terug in stapjes van drie. Of, nog makkelijker: zing even een liedje.

S.L. Beilock, T.H. Carr, ‘On the fragility of skilled performance: what governs choking under pressure?’, in Journal of Experimental Psychology 130-4 (2001), pp. 701-725.

Doe niet lullig tegen een kraai Natuurtip

De ene kraai van de andere onderscheiden? Weinig mensen zullen ertoe in staat zijn. Omgekeerd is dat een heel ander verhaal. Kraaien herkennen hun menselijke vijanden zelfs een paar jaar later nog, blijkt uit experimenten van John Marzluff en zijn collega’s van de University of Washington in Seattle. Steeds gingen twee onderzoekers met een identiek rubberen masker naar verschillende plekken in Seattle. Daar vingen ze met een net een aantal Amerikaanse kraaien, ringden de vogels en lieten ze weer vrij. De andere kraaien uit de groep toonden hun ongenoegen door krassend boven de hoofden van de onderzoekers te cirkelen.

In de bijna drie jaar die volgden, gingen verschillende onderzoekers met verschillende maskers (waaronder een masker van de voormalige vicepresident Dick Cheney) wandelen door de gebieden waar de kraaien zaten. Ze registreerden het gedrag van de vogels. Op de neutrale maskers, die niet gebruikt waren bij het vangen van de dieren, reageerden de kraaien nauwelijks. Maar droegen de onderzoekers het ‘gevaarlijke’ masker, dan kregen ze gemiddeld acht kraaien achter zich aan. Het maakte daarbij niet uit of het masker werd gedragen door een man of een vrouw, een blanke of een Aziaat of een dikkerd of een dunnerd, wat bewijst dat de dieren uitsluitend afgaan op de gezichten. Dat bleek ook toen twee gemaskerde onderzoekers een groep kraaien naderden. De vogels richtten hun ongenoegen consequent op de drager van het gevaarlijke masker. De les? Doe niet lullig tegen een kraai. Hij zal je nog jaren blijven lastigvallen tijdens je wandelingen in het park.

J.M. Marzluff, J. Walls, H.N. Cornell, et al., ‘Lasting recognition of threatening people by wild American crows’, in Animal Behaviour 79 (2010), pp. 699-707.

Koop geen lichtgewicht fiets Tip voor forenzen

Als hij een lichtere fiets zou kopen, dan zou hem dat een enorme tijdswinst opleveren bij het forenzen. Jeremy Groves, anesthesist bij het Chesterfield Royal Hospital, kreeg het zo vaak te horen dat hij zich liet overhalen. Hij kocht een spiksplinternieuw model met carbonfiber frame. Een beetje pijn in de portemonnee deed het wel. Het ding kostte dik duizend euro, terwijl hij de fiets waar hij normaal op reed ooit voor 60 euro op de kop had getikt. Nou ja, het was het vast allemaal waard. De lichtgewicht fiets (9,5 kilo) zou veel sneller zijn dan zijn oude stalen ros (13,5 kilo). Toch? Groves besloot de proef op de som te nemen. Een half jaar lang gooide hij ’s ochtends een muntstuk op. Kop? Dan pakte hij zijn stalen tweewieler. Munt? Dan reed hij op zijn koolstoffiets heen en weer naar zijn werk, een licht heuvelachtig retourtje van 44 kilometer, met dertig stoplichten en achttien kruispunten en rotondes. Hij klokte al zijn tijden en kwam tot een onverwachte conclusie: de twee fietsen waren even snel. Hoe kan dat? Volgens Groves lijkt een gewichtsbesparing van 4 kilo op een fiets veel. Maar als je het gewicht van de fietser meetelt, scheelt het totaal gezien slechts 4 procent. Bovendien is zowel de rol- als de luchtweerstand onafhankelijk van het gewicht van de fiets. Groves raadt forenzende fietsers daarom af extra geld uit te geven aan een lichtere fiets. Val liever zelf een paar kilo af, da’s een stuk goedkoper.

J. Groves, ‘Bicycle weight and commuting time: randomised trial’, in British Medical Journal (2010), online gepubliceerd.

Aap je date na (Liefdestip)

Onderzoekers die het fenomeen aantrekkingskracht bestuderen, moeten dolgelukkig zijn met de uitvinding speeddaten. Potentiële partners ontmoeten elkaar namelijk volgens een strak protocol. De gesprekjes zijn allemaal in dezelfde ruimte, duren precies even lang en achteraf vult iedereen de namen van zijn favorieten in op een formuliertje. Een gecontroleerd laboratoriumexperiment, maar dan in het echt! Nicolas Guéguen van Université de Bretagne-Sud haalde drie jonge vrouwen over om tijdens het speeddaten een truc uit te halen. Voorafgaand aan een aantal gesprekjes kregen ze de opdracht de man na te doen. Tijdens de 5 minuten durende ontmoetingen herhaalden ze minstens vijf keer zijn woorden. Begon hij een zin met ‘Ik vind het leuk om…’, dan deed zij dit even later ook. Bovendien spiegelde de vrouw regelmatig zijn gebaren, bijvoorbeeld wanneer hij zijn armen kruiste of aan zijn oor krabde. Bij wijze van controlegroep gedroegen de vrouwen zich bij andere gesprekjes juist als zichzelf. Resultaat na twee avonden speeddaten? Wanneer de vrouw de man na-aapte werd ze een stuk populairder. Mannen vonden een na-apende vrouw aantrekkelijker en wilden achteraf vaker contactgegevens uitwisselen. Bij een volgend experiment van Guéguen bleek dat mannen die vrouwen na-apen zichzelf daar ook bijzonder geliefd mee maken. De kracht van spiegelen kent een evolutionaire verklaring. Kinderen leren van volwassenen door ze na te doen. Imitatie is een krachtige ‘sociale lijm’. Volgens de onderzoeker blijkt uit zijn experimenten voor het eerst dat na-apen ook de seksuele aantrekkingskracht vergroot.

N. Guéguen, ‘Mimicry and seduction: An evaluation in a courtship context’, in Social Influence 4-4 (2009), pp. 249-255.

Geloof niet in de 5-seconden-regel Gezondheidstip

Valt je koekje/broodje/chipje op de grond? Raap het binnen 5 seconden op! Dan levert het geen gevaar voor je gezondheid op. Althans, volgens de 5-secondenregel, een volkswijsheid die over de hele wereld bekend is. Om te onderzoeken of de regel op waarheid berustte, deden Paul Dawson en zijn collega’s van Clemson University in de Verenigde Staten een experiment. Ze brachten een imposante kolonie salmonellabacteriën aan op een tegel, een stuk hout en een lapje tapijt, elk met een oppervlak van 10 bij 10 centimeter. Ze lieten deze stukjes vloer een paar uur liggen, en legden er vervolgens een precies passende plak worst op. Die lieten ze 5, 30 of 60 seconden liggen. Daarna telden ze hoeveel bacteriën van de ondergrond naar de worst waren ‘overgesprongen’. Over het algemeen gold: hoe langer de worst op het oppervlak had gelegen, hoe meer bacteriën er waren overgesprongen. Maar ook na 5 seconden was er al genoeg ellende aan de worst blijven hangen om iemand te kunnen infecteren. De conclusie van Dawson en consorten: zelfs bij kort contact kunnen al grote hoeveelheden bacteriën worden overgedragen. Die 5-secondenregel gaat dus niet op; van de grond eten brengt hoe dan ook risico’s met zich mee.

P. Dawson, I. Han, M. Cox, et al., ‘Residence time and food contact time effects on transfer of Salmonella Typhimurium from tile, wood and carpet: testing the five-second rule’, in Journal of Applied Microbiology 102 (2006), pp. 945–953.

Verheug je nooit op feestjes Vrijetijdstip

Vlak voor oud en nieuw lieten onderzoekers van de University of British Columbia 475 mensen een formulier invullen op hun site. Hierop stonden vragen als: ‘Verwacht je veel plezier te hebben op oudejaarsavond?’, en: ‘Hoeveel tijd en geld besteed je aan de oudejaarsviering?’. Nadat iedereen zijn roes had uitgeslapen, polsten de onderzoekers of het een leuk feestje was geweest. Maar liefst 83 procent reageerde teleurgesteld. Vooral de mensen die een grote knalfuif hadden georganiseerd, kwamen er bekaaid vanaf. Ook de feestgangers met hoge verwachtingen verkeerden in mineur. Mensen die weinig tijd en energie in het festijn hadden gestoken en lage verwachtingen hadden gehad, reageerden juist een stuk positiever. Dus ga je binnenkort naar een feestje, of organiseer je er zelf een? Verwacht er niks van en sloof je niet te veel uit, dan wordt het vast geweldig.

J.W. Schooler, D. Ariely, et. al., ‘The pursuit and assessment of happiness can be self-defeating’, in: The Psychology of Economic Decisions (Oxford University Press, 2003), pp. 59-62.

Rik Kuiper en Tonie Mudde, Maak blunders (en word geliefd) , 115 nieuwe wetenschappelijke tips voor het dagelijks leven Uitgeverij Podium, € 10

    • Tonie Mudde
    • Rik Kuiper