Oversteek

In mijn woonkamer hangt, met dank aan de kunstuitleen, een foto van ruim één bij één meter: een zebrapad met overstekende voetgangers. Een jongen kijkt niet al te vriendelijk in de camera, een fietser scheert rakelings langs iedereen richting lens. Dat gaat maar net goed.

De foto, getiteld Oversteek, is tamelijk somber van kleur, men kijkt bepaald chagrijnig en toch vindt iedereen hem prachtig, komisch, helemaal Nederland. Die fietser: door rood natuurlijk, al valt evenmin uit te sluiten dat de voetgangers collectief door het rode licht lopen. En dan die harde koppen van de overstekers, die zich allemaal gedragen alsof ze alleen zijn. Nederlanders zijn als weinig anderen in staat hun directe omgeving zó als lucht te behandelen.

De fotograaf heet Poike Stomps. Hij woont in Amsterdam, waar hij begon met het fotograferen op kruispunten. Toen hem opviel hoe onmiskenbaar Nederlands die foto’s waren, wilde hij dit idee in Europa voortzetten: mensen op kruispunten fotograferen in 40 hoofdsteden van landen die bij Europa horen, of willen horen: Zijn ze te herkennen?

De benodigde 12.500 euro om zijn plan uit te voeren verzamelde Stomps (34) zelf, in twee maanden, via een website voor crowd funding. Hij fotografeerde al in Berlijn, waar zoals te verwachten was niemand door rood liep, in Moskou, Londen, Parijs, Brussel, Stockholm, Dublin en in Madrid, waar mensen elkaar juist even nadrukkelijk aankijken als wij dat proberen te vermijden.

Overal ziet de fotograaf hoe mensen zich terugtrekken, met hun koptelefoons en smartphones. Hij heeft daar oog voor. Zijn vader lijdt aan alzheimer. Stomps stuurt hem vanuit iedere Europese hoofdstad een ansichtkaart.

Deze zaterdag stond hij op een kruispunt in Athene, tegenover het parlementsgebouw. Ik belde hem daar, op straat, op zijn gsm. Vrijdag was een sombere dag, zei Poike Stomps, maar nu winkelden de mensen weer. De sfeer was lenteachtig. Veel zonnebrillen en ijskoffies.

Overal heeft Stomps iemand nodig om zijn flitsapparaat te dragen, dus ik kon zijn Atheense assistent George Vrettos (22) even vragen welke Griekse eigenschap hij op de foto’s hoopt te herkennen. „I hope Poike can photograph nice buildings and surroundings”, zei Vrettos trots en in verrukkelijk Grieks-Engels.

Pardon, lachte ik, maar moest dit niet juist over ménsen gaan?

„Omgeving is alles”, hield George Vrettos onverstoorbaar vol. „Niemand herkent een Griek als Griek zonder zijn omgeving.”

Daar had de Griek een punt. George ziet er trouwens uit als een Aziaat, zei Poike Stomps, maar is toch echt volbloed Griek. „Grieken blijken veel moeilijker te onderscheiden dan ik dacht.”

En zo gaat het in meer steden.

Hoe verontrustend is dat eigenlijk? Dat je een Nederlander er overal met gemak uithaalt, en anderen niet?