On-Nederlandse topman

Afgelopen vrijdag overleed Pierre Vinken, de man die van Reed Elsevier een groot uitgeefconcern maakte. Hij was ook oprichter van het Republikeins Genootschap.

Voor de derde maal dit jaar verliest Nederland een markante zakenman die eind vorige eeuw zijn stempel drukte op het bedrijfsleven. Na Albert Heijn (ex-Ahold) in januari, Morris Tabaksblat (ex-Unilever) eind vorige maand, overleed afgelopen vrijdag Pierre Vinken, de man die van Elsevier een groot internationaal uitgeefconcern maakte. Hij werd 83 jaar oud.

De in Heerlen geboren Vinken maakte een even ongebruikelijke als imposante carrière. Hij begon na een studie geneeskunde als hersenchirurg. Hoewel hij met dit specialisme een goed inkomen had, vond hij in 1957 een bijbaantje als redacteur bij medisch uitgever Excerpta Medica. Omdat hij zich verveelde als arts, en om nog wat bij te verdienen.

Bij Excerpta schopte hij het tot directeur. Vinken kreeg, met de voorzichtige opkomst van de computer, vroeg het inzicht dat digitale informatie waardevolle handelswaar zou worden. In 1972 wist hij Excerpta Medica te verkopen aan Elsevier, waarbij hij met enkele medebestuurders 3,5 miljoen gulden verdiende. Vinken stopte met zijn medische praktijk en schoof aan bij de directie van de uitgever uit Amsterdam.

Van 1979 tot 1995 was hij bestuursvoorzitter van Elsevier, een lange periode waarin hij het bedrijf ingrijpend zou veranderen. Voor Vinken stond aandeelhouderswaarde en winstgevendheid bovenaan. Elsevier moest en zou groeien en alleen met hoog renderende activiteiten. Hij verkocht oude kernactiviteiten die niet genoeg geld binnenbrachten: boeken, kranten , drukkerijen en de Winkler Prins. Hoewel Vinken in zijn eerste jaar als topman de Nederlandse Dagbladunie inlijfde, werd de uitgever van onder meer NRC Handelsblad en het Algemeen Dagblad in zijn laatste jaar ook weer afgestoten. Aan de andere kant nam Vinken in hoog tempo bedrijven over die hoge rendementen boden, met name in de wetenschappelijke (digitale) vakbladenhoek.

In 1987 baarde Vinken opzien met een on-Nederlands fenomeen: het vijandige overnamebod. Onaangekondigd wilde hij concurrent Kluwer inlijven. Dat mislukte omdat Kluwer aansluiting zocht bij Wolters Samsom. Vijf jaar later sloeg Vinken zijn slag in het buitenland, met de fusie met het Britse Reed. In 1995 ging hij met pensioen. Hij bleef nog enige tijd commissaris.

Anders dan andere captains of industry werd Vinken, op deze nevenfunctie na dan, geen verzamelaar van commissariaten. Hij stortte zich liever op zijn oude liefde voor de wetenschap. In 1996 richtte hij het Republikeins Genootschap op, een niet-activistisch gezelschap dat via debat een einde wil maken aan de constitutionele monarchie.

Morgen in NRC Handelsblad: Wie was Pierre Vinken?