Oud maar niet moe: de bejaarde freelancer rukt op

Het aantal ouderen dat na de 65 nog een eigen bedrijf start, groeit explosief. „Het is vaak de enige mogelijkheid om door te werken.”

Lekker achterover leunen en verre reizen maken zodra de pensioenleeftijd is bereikt? Voor een steeds grotere groep ouderen is dat niet bepaald een aantrekkelijk scenario. Wat nou stoppen met werken? Ze willen door. Met doen waar ze goed in zijn en waar ze lol in hebben. En als dat niet mag, omdat de meeste werknemers nu eenmaal móéten stoppen zodra ze 65 zijn, dan beginnen ze toch gewoon voor zichzelf?

Bij de Kamers van Koophandel is het de laatste tijd een vertrouwd beeld: 65-plussers die zich aanmelden als zelfstandig ondernemer. „Wij signaleren een spectaculaire groei van het aantal mensen dat ondernemer wordt zodra ze met pensioen zijn”, zegt Mireille Muller van de Kamer van Koophandel Nederland. De afgelopen vijf jaar is het aantal startende bejaarden meer dan verdubbeld. Zo stonden er in 2006 41.720 ondernemers van 65 jaar en ouder ingeschreven bij het Handelsregister. In 2011 is dat aantal gestegen tot 95.030.

Een deel van die stijging is toe te schrijven aan de verplichte inschrijving van een aantal vrije beroepen, maar het grootste deel van de toename bestaat uit 65-plussers die een eigen bedrijf beginnen uit pure ondernemingslust. Ze voelen er niets voor om verplicht met werken te stoppen. Het starten van een eigen bedrijf is vaak de enige mogelijkheid om het beroep dat ze jarenlang hebben uitgeoefend voort te zetten. Met meer vrijheid en minder risico. Het inkomen is immers via de AOW en het aanvullend pensioen bij de meesten gegarandeerd.

„Het is pure kapitaalvernietiging om in deze tijd gedwongen een streep te zetten onder het werkzame leven van iemand”, zegt Jan Tromp (nét 65). Tot voor kort was hij bestuurder bij Geestelijke Gezondheidszorg Breburg in Breda. Intussen is hij onder anderen actief als bestuursadviseur gezondheidszorg bij P5Com, een jong Europees bedrijf. Tromp, van origine arts en psychotherapeut, heeft zich voor de ‘eindstreep’ gewapend tegen het verplichte leeftijdsontslag door zich al voor zijn 65ste als zzp’er te vestigen.

„Het is een vreemde gewoonte in Nederland om iedereen die ouder wordt op de arbeidsmarkt als lemmingen over de rand te werpen”, zegt Tromp. „Er wordt gesuggereerd dat er met je pensioen eindelijk het zwitserlevengevoel aanbreekt, maar dat is een mythe. Veel mensen voelen zich er helemaal niet goed bij. Ze voelen zich sociaal uitgerangeerd.”

Ondanks het moeizame maatschappelijke debat over langer doorwerken, werken in de praktijk al veel meer mensen door tot de pensioenleeftijd. De gemiddelde leeftijd waarop werknemers stoppen is 62 jaar, terwijl dat vijftien jaar geleden nog 60 was. De arbeidsparticipatie van 50- tot 65-jarigen is in acht jaar zelfs verdubbeld, blijkt uit recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

De 65-plussers die na hun pensioen blijven werken, hebben vaak wel een kortere werkweek dan voorheen. Krap 30 procent had in 2009 een voltijdbaan. Vooral kleine deeltijdbanen tot maximaal 20 uur per week zijn volgens het CBS in trek bij mensen van 65 jaar en ouder. Van alle doorwerkende 65-plussers was in 2009 ruim de helft ondernemer.

„De opmars van de flexibele, oudere, werkende mens zal door de vergrijzing zeker doorzetten, verwacht Joop Vianen, bijzonder hoogleraar Ondernemerschap in Tilburg. Mensen leven immers langer en worden gezond ouder. Tegelijkertijd signaleert de hoogleraar dat meer werknemers hun baan vaarwel zeggen om ondernemer te worden. „Er is sprake van een cultuurverandering naar ondernemerschap, niet alleen bij jonge mensen, ook bij ouderen. Werken zonder baas en zonder verantwoordelijkheid voor personeel is de trend.”

Volgens Vianen durven werknemers de stap naar ondernemerschap makkelijker te zetten doordat ze in moderne ‘plattere’ organisaties al zelfstandiger opereren en meer verantwoordelijkheid krijgen.

Los daarvan is doorwerken voor een groeiende groep oudere zelfstandigen bittere noodzaak. Een meerderheid van de ‘zelfstandigen zonder personeel’, de zzp’ers, heeft veel minder pensioen opgebouwd dan werknemers in loondienst. In Duitsland bijvoorbeeld wordt er, om armoede onder ouderen (‘Altersarmut’) te voorkomen, door de minister van Sociale Zaken aan een speciale pensioenregeling voor zelfstandigen gewerkt. Een dergelijke regeling zou ook in Nederland niet misstaan, denkt Vianen, nu steeds meer ouderen voor zichzelf beginnen. Maar de grootste groep oudere freelancers heeft het financieel al prima voor elkaar: een goed pensioen én extra inkomsten uit het eigen bedrijf. Vianen ziet dan ook een nieuwe categorie actieven ontstaan: de zmp’er; de zelfstandige met pensioen.

    • Michèle de Waard