'Initiatief tegen handel in bloeddiamanten faalt'

Nu Zimbabwe weer diamanten mag uitvoeren zijn de afspraken die handel in bloeddiamanten moeten voorkomen ongeloofwaardig, zegt een direct betrokkene.

Het Kimberley Proces, een internationaal initiatief dat de handel in bloeddiamanten had moeten voorkomen, is uitgelopen op een „mislukking” en „bedrog”. Dat vindt de Canadees Ian Smillie, die in 2003 een sleutelrol speelde bij de oprichting van het certificatieprogramma van de diamanthandel, diamantproducerende landen en hulporganisaties.

„Het systeem heeft tanden, maar wil niet bijten. Terwijl het Kimberley Proces conflicten had moeten beëindigen, lijkt het nu juist conflicten te versterken”, zegt een teleurgestelde Smillie per telefoon vanuit Canada.

Reden van zijn pessimisme: Zimbabwe. Deze week kreeg dat land na een compromis tussen de Verenigde Staten, de Europese Unie en een aantal Afrikaanse landen, na twee jaar exportverbod toestemming om de uitvoer van ruwe stenen te hervatten. Zimbabwe zou aan de ‘minimum eisen’ voor schone diamanten voldoen, volgens het Congolese voorzitterschap van het Kimberley Proces.

Maar volgens mensenrechtenorganisaties staat het diamantgebied in het oosten van Zimbabwe – de grootste diamantvondst in jaren – nog altijd onder controle van het leger en vertrouwelingen van president Mugabe. Niet de staatskas, maar politici van Mugabes partij en militairen zouden profiteren.

Wat is mis gegaan?

Smillie: „Het Kimberley Proces is opgezet na door diamanten gefinancierde oorlogen in vooral West-Afrika en moest voorkomen dat diamanten uit conflictgebieden gesmokkeld worden en op de markt terecht komen. Terwijl uit ieder onderzoek blijkt dat bij het delven van diamanten in Zimbabwe de mensenrechten worden geschonden, en nog altijd veel stenen illegaal de grens over gaan, hebben de controleurs van het Kimberley Proces slechts naar twee specifieke mijnbedrijven gekeken en Zimbabwe weer toestemming gegeven om te exporteren.”

Zodat Zimbabwe van zijn grondstoffen kan profiteren, zegt de World Diamond Council.

„Ik zou zeggen: om een dictator aan de macht te houden en de hebzucht van de industrie niets in de weg te leggen. Het is tragisch. Mensen die nu denken dat dit compromis een geweldige zege is, spreek ik wel weer als bij de verkiezingen in Zimbabwe volgend jaar het geweld oplaait. Met diamantgeld wordt politiek geweld gefinancierd. Dit besluit maakt het Kimberley Proces ongeloofwaardig en berokkent de industrie schade.”

Hoe?

„Mensen associëren diamanten met liefde, niet met geweld. De film Blood Diamond met Leonardo Di Caprio ligt nog vers in het geheugen. Bedrijven maken nu goede sier met de Kimberley-certificaten, maar de niet-gouvernementele organisaties (ngo’s) laten het er niet bij zitten en zullen die film graag weer in herinnering brengen.”

Die ngo’s boycotten de vergadering afgelopen week in de Congo.

„Dat was misschien niet zo handig, toen bleek dat de industrie en de deelnemende landen nu wel tot besluiten kwamen. Een van de problemen van het proces is dat er altijd consensus moet zijn. Daardoor is het moeilijk dingen te veranderen. De VS hebben de laatste jaren gehamerd op mensenrechten, maar verloren het steeds van vooral de Afrikaanse landen. Volgend jaar is de VS voorzitter en kunnen misschien hervormingen doorgevoerd worden.”

Wat voor hervormingen?

„Als je nu in Antwerpen een diamant koopt, weet je eigenlijk nog steeds niet waar die vandaan komt. België kan een certificaat hebben afgegeven dat de steen niet uit een conflictgebied komt, maar in veel diamantproducerende landen is de controle zwak. Terwijl Liberia altijd diamanten van vrij lage waarde produceerde, exporteren ze nu opeens zeer waardevolle stenen. Allemaal gesmokkeld uit Sierra Leone dus. Maar wat doet het Kimberley Proces? Niets. De diamantslijpers zitten niet aan tafel bij het Kimberley Proces, dus zodra je je diamanten daar hebt bezorgd, is het witwasproces compleet.”