Eerste medicijn voor taaislijmziekte scoort goed in test van een jaar

Het experimentele medicijn ivacaftor verbetert de longfunctie van taaislijmziektepatiënten met tien procentpunt. Na een experiment van een jaar hadden ze ruim de helft minder longontstekingen dan hun lotgenoten die een nepmedicijn kregen. De ivacaftor slikkende patiënten waren ruim 2,5 kilo in gewicht aangekomen. Dat is niet slecht voor taaislijmziektepatiënten: zij blijven moeilijk op gewicht omdat hun darmen slecht vet verteren (The New England Journal of Medicine, 3 november). Het was een experiment onder ruim 170 patiënten, die in leeftijd varieerden van 12 tot 53 jaar.

Vervelend is dat ivacaftor slechts werkt bij ongeveer 4 procent van de patiënten met taaislijmziekte. Dat komt doordat taaislijmziekte een erfelijke ziekte is, die ontstaat door een genfout in het gen voor het eiwit CFTR. Er zijn ruim honderd ziekmakende mutaties in het gen. En ivacaftor herstelt de gevolgen van één van die mutaties, waardoor op positie 555 in de aminozuurketen van het eiwit een verkeerd, functieverstorend aminozuur verschijnt. Het CFTR-eiwit is een ‘sluis’ in het celmembraan waardoor chloride-ionen kunnen stromen. Het eiwit kan zijn kanaal echter ook sluiten. Door de 555-mutatie gaat het kanaal te snel dicht. Ivacaftor, van het biotechbedrijf Vertex, is een potentiator dat het kanaal langer open houdt.

Taaislijmziekte (officiëler: cystische fibrose, CF) is de meestvoorkomende erfelijke ziekte. Eén op de bijna 5.000 Nederlandse baby’s wordt met de ziekte geboren. Door het gestoorde chloridetransport produceren alle slijmvliezen van de patiënt te dik slijm. Het gevolg is dat ze vaak luchtweginfecties hebben, omdat er makkelijk bacteriën groeien in het slijm dat te dik is om uit te hoesten. Ook hebben de patiënten spijsverteringsproblemen.

CF is een recessief overervende ziekte, wat betekent dat een patiënt een ‘fout’ gen van zowel de vader als de moeder moet hebben geërfd.

Een commentator in de New England Journal of Medicine noemt het medicijn een ‘triomf, voortkomend uit de ontdekking in 1989 van het gen voor taaislijmziekte’. Het was een van de eerste menselijke genen waarvan de volgorde helemaal bekend was, na twee jaar labwerk.

Wim Köhler