De wereld kan helpen, maar pas als Europa er zelf uit is

Drie dagen waren de G20-leiders in Cannes bijeen. Hulp voor de euro kwam er niet. Europa moet eerst knopen doorhakken. „Het is ons ook gelukt”, zei Obama.

France's President Nicolas Sarkozy (R) speaks with Italy's Prime Minister Silvio Berlusconi during the traditional family photo during the G20 Summit of major world economies in Cannes November 3, 2011. REUTERS/Yves Herman (FRANCE - Tags: POLITICS) REUTERS

De Amerikaanse president Obama kreeg de afgelopen dagen een lesje politiek op zijn Europees. Dat beviel niet echt. „Zo veel instellingen, zo veel vergaderingen”, verzuchtte hij.

Moe, kortaf en zonder de bevlogenheid die hem in Europa mateloos populair maakte, gaf Obama zijn analyse van de Europese schuldencrisis. „Uiteindelijk is het aan Europa om te laten zien dat het achter de euro staat. De internationale gemeenschap staat klaar om te helpen, maar Europa moet de weg aangeven”, zei hij tijdens zijn persconferentie in het Théâtre Debussy aan het eind van de G20, het beraad van de twintig belangrijkste regeringsleiders.

Obama was diplomatiek en prees de inzet van bondskanselier Merkel en president Sarkozy. Wijze leiders, volgens Obama. Een oprechtere Obama had gezegd dat Merkel en vooral Sarkozy hun belofte niet hebben ingelost. In Cannes zouden de Europese leiders aan de wereld alomvattende maatregelen presenteren die een einde moesten maken aan de crisis. Dat is niet gelukt.

Het lichte gevoel van opluchting dat na drie dagen vergaderen rond het Palais des Festivals voelbaar is, komt door de hevigheid van de crisis, niet door de hoeveelheid besluiten of de kwaliteit ervan. De eurozone is intact en Griekenland nog niet failliet.

De G20 is er echter niet in geslaagd een goede brandgang aan te leggen om Italië af te schermen van de paniek op de financiële markten. In eerste instantie is dat een taak voor de eurozone. De twintig belangrijkste leiders hadden toch een aanzienlijke bijdrage kunnen leveren door bereid te zijn bij te dragen aan het Europese noodfonds, rechtstreeks of via het Internationaal Monetair Fonds.

In de slotverklaring werden alle opties open gehouden. De noodzaak het IMF meer middelen te geven om de crisis te bestrijden werd nog wel ondersteund. Maar de landen bleven verdeeld over de vraag hoe dat precies moet gebeuren. Het Fonds zou meer geld kunnen ophalen via extra directe leningen van leden, maar een speciaal investeringsfonds behoort ook tot de mogelijkheden. IMF-directeur Lagarde en bondskanselier Merkel erkenden dat nog geen enkel land concreet heeft toegezegd bij te dragen, via het IMF of rechtstreeks aan het Europese noodfonds. „Wij zien geen reden waarom Canada of een groep landen moet meebetalen aan Europese reddingsacties”, zei de Canadese premier Harper.

Ook Obama hintte erop dat reddingen met Europees geld bekostigd moeten worden. „Het is moeilijk financiële crises op te lossen, maar het is ons in de VS gelukt. We hebben stresstests op banken uitgevoerd en waar nodig geld gegeven om ze sterker te maken. Dat is pijnlijk en doet geen wonderen voor je politieke status”, zei de Amerikaanse president. Wij hebben onze boontjes gedopt, nu is het jullie beurt, leek hij tegen zijn Europese collega’s te zeggen.

Op de eurotop in Brussel vorige week waren regeringsleiders niet bereid zelf meer geld in noodfonds EFSF te stoppen. Nog meer geld uitgeven ligt politiek te gevoelig. Als gevolg daarvan kijkt de G20, in 2008 nog het toonbeeld van daadkracht, machteloos en verdeeld toe terwijl de crisis voortduurt. Volgens voorzitter Barroso van de Europese Commissie, moet de eurozone tijd worden gegund. „Het tijdspad waar markten op rekenen is anders dan het tijdspad dat democratieën kunnen bewandelen.” Hij meende met alle aanwezigen dat in Cannes wel een belangrijke stap gezet. De Italiaanse premier Berlusconi heeft het IMF, samen met de Europese Commissie, uitgenodigd toe te zien of de beloofde hervormingen en bezuinigingen worden uitgevoerd. Dit nieuws stelde markten niet tevreden; de rente die Italië betaalt voor schuldfinanciering ging naar een record.

De IMF-betrokkenheid gaat ook veel minder ver dan in landen die miljarden aan noodsteun uit Washington ontvangen. Het IMF legt geen bezuinigingen op en heeft ook geen dwangmiddel om Italië te corrigeren. Een woordvoerder van de Italiaanse delegatie zei dat er weinig verandert. „Ieder land wordt regelmatig door het IMF bekeken. Dat zal nu alleen iets vaker gebeuren.” Het IMF zal ieder kwartaal een voortgangsrapportage uitbrengen. Een negatieve analyse zou de positie van Italië op de financiële markten kunnen schaden. Dat kan afschrikwekkend werken, maar de meeste beleggers hebben geen IMF-rapport nodig om te weten hoe Italië ervoor staat.

Een onvervalst strijdbare Berlusconi ziet in de betrokkenheid van het IMF ook geen gezichtsverlies. IMF-directeur Lagarde had volgens hem een noodlening aangeboden, maar die had hij geweigerd. Lagarde ontkent dat ze Italië een aanbod deed.

Heeft de G20 dan niets opgeleverd? Niet helemaal. China belooft meer haast te maken met het opwaarderen van de yuan. Op de G20 vorig jaar november in Seoul was de ondergewaarde yuan nog hét onderwerp. Het voorzichtige besluit in Cannes moet de wereld beter in balans brengen. Goedkope exportproducten uit opkomende landen moeten minder aantrekkelijk worden voor vooral Amerikaanse consumenten. Dit geeft Amerikaanse producenten de kans meer te verkopen, waardoor ze meer personeel moeten aannemen en de economie aantrekt. Tegelijkertijd hebben opkomende landen met handelsoverschotten, zoals China, beloofd de binnenlandse vraag te stimuleren. Zo worden de verliezen door het lagere niveau van export opgevangen.

De G20 heeft ook 29 banken, waaronder ING, aangewezen als cruciaal voor het wereldwijde financiële systeem. Zij moeten aan extra kapitaalregels voldoen om zo bij te dragen aan de stabiliteit in de wereld.

De stapjes die zijn gezet zijn zeer bescheiden. De weg naar wereldwijde economische stabiliteit loopt via Europa. De eurocrisis omzeilen heeft geen zin. Dat beseft Obama ook: „Europa is onze belangrijkste handelspartner. Als Europa niet groeit, wordt het moeilijk voor de VS om onze eigen begrotingsuitdagingen aan te pakken.”

    • Melle Garschagen