Burger als rechter

Staatssecretaris Teeven (Justitie, VVD) stuurde deze week het onderzoeksrapport De burger als rechter. Een onderzoek naar de geprefereerde sancties voor misdrijven in Nederland naar de Tweede Kamer. Dit onderzoek voerden wij het afgelopen jaar uit in opdracht van het ministerie van Veiligheid en Justitie. In de begeleidende brief stelt Teeven dat uit het onderzoek blijkt dat de bevolking het huidige kabinetsbeleid steunt. De bevolking zou voor zwaardere straffen zijn en ook minimumstraffen voor recidivisten willen hanteren.

Uit het door het ministerie uitgegeven persbericht kan de indruk ontstaan dat ons onderzoek was gericht op het vinden van draagvlak bij de bevolking voor het huidige kabinetsbeleid. Dit is onjuist. Het onderzoek ging erover hoe de bevolking misdrijven wenst te straffen. Een representatieve groep Nederlanders is gevraagd op de stoel van de rechter te gaan zitten. Zij moesten een oordeel vellen over de strafzwaarte en de strafvorm bij relatief veel voorkomende delicten. Minimumstraffen zijn in het onderzoek niet aan de orde gesteld.

Uit het onderzoek komt naar voren dat Nederlanders radicaal van mening verschillen over de strafzwaarte voor misdrijven. Voor een kwart van de bevolking zou bijvoorbeeld drie dagen gevangenisstraf zwaar genoeg zijn voor een eenvoudige winkeldief. Een even grote groep wil een gevangenisstraf vanminimaal twee maanden. Sommigen vinden in bepaalde gevallen een werkstraf het meest passend. Anderen zouden liever een gevangenisstraf opgelegd zien. Een groot deel van de bevolking straft zwaarder dan echte rechters. Een groot deel straft lichter dan rechters. Onze belangrijkste conclusie is dat ‘het’ draagvlak niet bestaat.

Een opmerkelijke uitkomst uit ons onderzoek is dat van de drie hoofdstraffen de werkstraf de meeste steun krijgt, ook bij lichte zedendelicten. De staatssecretaris wil de toepassing van werkstraffen in geval van zedenmisdrijven alleen nog maar toestaan in combinatie met een onvoorwaardelijke gevangenisstraf of vrijheidsbenemende maatregel. Draagvlak voor dit voorstel vindt hij niet in ons onderzoek. Het zou Teeven hebben gesierd als hij iets minder selectief zou hebben gewinkeld in onze resultaten.

Jochem Tolsma

Radboud Universiteit Nijmegen

Stijn Ruiter, Henk Elffers en Peter van der Laan

Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving

    • Peter van der Laan
    • Henk Elffers
    • Stijn Ruiter
    • Jochem Tolsma