Wat is luier in 't Klingon?

Het sterkste verhaal uit The Story of Language is misschien wel dat van de linguïst die zijn zoontje in eerste instantie opvoedde met het Klingon als moedertaal. De Klingons zijn een buitenaards volk uit de tv-serie Star Trek. Hun taal is goed gedocumenteerd, net als Esperanto, maar dus wel verzonnen. En, zoals de vader uitlegt, het vocabulaire is wat eenzijdig. Er zijn woorden voor ‘ruimteschip en ‘ionisatie-eenheid’ maar niet voor ‘zuigfles’ of ‘luier’. Presentator Stephen Fry luistert verbijsterd naar het verhaal van ’s mans experiment.

De vorm van deze documentaire is aan de oubollige kant. De presentator is op zoek en klopt aan bij allerlei deskundigen. Spreekt zijn inleiding wandelend over de oprijlaan van het instituut, waar de expert vanzelfsprekend alle tijd heeft om een MRI-scan van zijn hoofd te maken. Of meldt zich bij een woonhuis waar de deur toevallig openstaat.

Maar The Story of Language is ook een documentaire van ouderwetse kwaliteit: vijf uur televisie waarvoor niet is gekeken op een vliegticket meer of minder. De vijf thema’s zijn: de unieke taalvaardigheid van de mens, de betekenis van taal voor onze identiteit, de rol van krachttermen en schuttingtaal, het schrift en ten slotte de taal als middel om verhalen te vertellen. En als er iemand is door wie je je graag laat meenemen door de wereld van de taal, is het wel Stephen Fry, erudiet komiek en manisch gebruiker van taal, van wie zelfs een oude sketch uit A bit of Fry and Laurie nog van pas komt. Het ene moment daagt hij met een stalen gezicht een verbaasde aap uit om de Engelse versie op te zeggen van ‘Leentje leerde Lotje lopen…’ en het andere voert hij een gesprek op niveau met een biochemisch onderzoeker over een muis die een menselijk taalgen ingeplant heeft gekregen. Nu eens praat hij in volkomen ernst met een Tourette-patiënt over de moeilijkheden die deze ziekte met zich meebrengt, dan weer ligt hij dubbel bij een demonstratie van verschillende Engelse regionale accenten. In al deze scènes, of ze nu grappig zijn, vervreemdend of serieus, voeren Fry’s belangstelling en liefde voor het onderwerp de boventoon.

De serie is in oktober door de BBC uitgezonden, maar wie hem gemist heeft kan hem nu bekijken op YouTube. De vijf uur ten spijt wordt het onderwerp niet uitputtend behandeld. Het is niet wat de titel zegt: hét verhaal van de taal. Het is een bundel verhalen, beter gezegd vijf bundels, die worden verteld omdat ze informeren, onderhouden en mooi zijn. Niet omdat ze het definitieve overzicht vormen van onze kennis van de taal.

Herbert Blankesteijn

De video is te zien op nrc.nl/bekijks