O mijn God! Klaas Knot zei het H-woord..

Dat je niet populair wordt met een pleidooi voor een matiging van de hypotheekrenteaftrek moet hem bekend zijn geweest. Maar het zal president Knot van De Nederlandsche Bank toch hebben verrast hoe fel de reacties deze week waren op het woensdag gepubliceerde Overzicht Financiële Stabiliteit. Uit dat rapport destilleerde Knot zijn pleidooi voor een ban op de aflossingsvrije hypotheek en voor beperking van de hypotheekrente-aftrek op basis van een fictief aflossingsschema. Meer aflossen lijkt hem een goed idee.

Oeps, en dat midden in de Griekse crisis. Knot was als de man die tijdens het drukke diner nét ‘prostaatonderzoek’ zei toen er een stilte viel – waarna het woord in neonletters boven de tafel bleef hangen. Alleen was het hier nog erger: ‘hypotheekrenteaftrek’. Een greep uit de reacties: gevaarlijk, net nu de huizenmarkt zo kwetsbaar is. Vreemd ook, dat Knot het beleid tijdens zijn vorige baan als topambtenaar van Financiën opeens tegenspreekt. En dachten we net van die vermaledijde Wellink en zijn hypotheekgezeur af te zijn, doet die nieuwe precies hetzelfde!

Die nieuwe heeft natuurlijk groot gelijk. Anno 2011 is het cruciale bezit van een euroland haar financiële reputatie. Nederland heeft die kennelijk, al is het zeer de vraag of ons land die wel verdient. De totale hypotheekschuld is met 128 procent van het bruto binnenlands product de hoogste ter wereld. De verhouding van die schuld tot de gemiddelde waarde van de huizen, de zogenoemde loan to value-ratio, is een van de slechtste ter wereld. De overwaardering van huizen, zo becijferde het IMF in 2008, behoorde met 30 procent – het wordt eentonig – na Ierland tot de hoogste ter wereld. En de Nederlandse prijzen zijn sindsdien nog maar 8 procent gedaald.

We leven op een vulkaan van hypotheekschuld. Maar op een twintig jaar hard gestegen woningmarkt is de overwaarde van het huis inmiddels een grondrecht geworden dat niemand de burger mag afnemen. Die overgewaardeerde woningmarkt is ook nog eens voor de helft gefinancierd met aflossingsvrije hypotheken. Terwijl de soufflé nu langzaam inzakt, is er als tegenwicht voor de dalende huizenprijzen dus veel te weinig vermogen gespaard of schuld afgelost.

Deze hypotheken zijn gefinancierd door banken en verzekeraars. Mag de president van de centrale bank zich daar zorgen over maken? Er moest toch meer en beter toezicht komen, en eerder worden ingegrepen – in het kader van de zo verlangde cultuurverandering aan het Frederiksplein te Amsterdam? Wees blij dat Knot zich daarover uitlaat.

Al ontkent de rest van het veld dat liever. Don’t mention the woningmarkt, was in 2008 de reactie op het IMF-bericht over onze overspannen woningmarkt. Niets van waar. Er was te weinig rekening gehouden met specifiek Nederlandse karakteristieken zoals ‘de schaarste op de woningmarkt’ en de hypotheekrenteaftrek. Maar ja, elk land heeft zo zijn karakteristieken. De Ieren en de Spanjaarden hebben destijds ook kritiek gehad op de IMF-berekening. En kijk eens waar hun vastgoedprijzen nu zijn.

Nu is onzekerheid over de hypotheekaftrek inderdaad niet goed voor de woningmarkt. Maar laten we wel wezen: die moet óf nog flink naar beneden, óf zo lang stilstaan dat zij te langen leste wordt ingehaald door de inflatie. Intussen blijven de hypotheken een groot risico voor de Nederlandse financiële sector. Wat is er beter: zwijgen en het risico nemen dat de financiële markten er vroeger of later achterkomen dat het landje dat mee brult met buurland Duitsland zelf eigenlijk niet al te stevig is?

Of er wat aan doen?

maarten schinkel