Iedereen is uiteindelijk egoïstisch

Anne Enright: De vergeten wals. Vert. door Liesbeth Teixeira de Mattos. De Bezige Bij, 256 blz. € 18,90 ***

Op de prijs voor het origineelste plot mikt de voormalige Man Booker Prize-winnaar Anne Enright bepaald niet met haar nieuwe roman De vergeten wals. Gina is getrouwd, maar niet al te gelukkig. Voor Seán geldt hetzelfde, hij noemt zijn huwelijk zelfs ‘onverdraaglijk’. Beiden zijn vergroeid met hun omgeving en via het kantoor en het motel beginnen ze aan een hopeloze relatie. Een verhaal over overspel dus.

Toch heeft Enright het verhaal scherp opgeschreven, met vaart en geloofwaardige karakteriseringen. En dat De vergeten wals meer is dan de zoveelste variatie op het thema van Madame Bovary heeft vooral te maken met de context: die van de ontluikende crisis in het huidige Europa en vooral in het nagenoeg failliete Ierland. De gesprekken op feestjes gaan over onroerend goed en problematische hypotheken, en het Ierse zelfvertrouwen, dat in navenant hetzelfde tempo was gegroeid als de financiële sector, krijgt een flinke knauw. En zo is De vergeten wals te lezen als allegorie op de financiële crisis. De roekeloosheid van Gina en Seán, het feit dat ze hun levens door de onderbuik laten dicteren, hun wanhopige afspraken in een hotel: het moet allemaal gezien worden als ‘de laatste koopgolf voordat er helemaal niets meer gekocht werd’.

In Flauberts tijd centreerden de schuldgevoelens zich rondom de morele verwerpelijkheid van overspel. Die moraal is misschien niet verdwenen, maar wel minder prominent. Het kwalijke zit hem hier in de blindheid voor andere mensen. ‘Iedereen is egoïstisch’, zegt Gina tegen haar man. Hij is het er niet mee eens, maar blijft alleen achter. Gina’s probleem is: hoe financiert ze het huisje dat ze met haar minnaar wil kopen?

De vergeten wals is kortom een variatie op een klassiek literair thema, dat een andere lading krijgt tegen de achtergrond van een land dat door hebzucht uiteenvalt. En als het verhaal van Gina en Seán afgelopen is, blijkt de tragiek niet in de mislukte liefde te schuilen, maar in het lot van het dochtertje. En dan wordt het pijnlijk.

Toef Jaeger