Iedereen is toch egoïstisch

Anne Enright: De vergeten wals. Vert. door Liesbeth Teixeira de Mattos. De Bezige Bij, 256 blz. € 18,90

Op de prijs voor het origineelste plot mikt Anne Enright bepaald niet met haar nieuwe roman De vergeten wals. Gina is getrouwd, maar niet al te gelukkig. Voor Seán geldt hetzelfde, hij noemt zijn huwelijk zelfs ‘onverdraaglijk’. Beiden zijn vergroeid met hun omgeving en via het kantoor en het motel beginnen ze aan een hopeloze relatie.

Een verhaal over overspel dus, verteld in springerige hoofdstukken die allemaal de titel van een liefdesliedje dragen. Dat is niet bepaald vernieuwend – zelfs niet voor de voormalige Man Booker Prize-winnaar Enright, die vaker schreef over de houdbaarheid van de liefde. En dan staan er in de roman ook nog eens zinnen als: ‘Ondanks de bitterheid die zou volgen, weet ik dat ik gelukkig was’ of ‘ik herinner me dat hij me met zijn kussen veroverde’.

Toch heeft Enright het verhaal scherp opgeschreven, met vaart en geloofwaardige karakteriseringen. Vooral het gepieker van Gina is overtuigend. En dat De vergeten wals toch meer is dan de zoveelste variatie op het thema van Madame Bovary heeft vooral te maken met de context: die van de ontluikende crisis in het huidige Europa en vooral in het nagenoeg failliete Ierland. De gesprekken op feestjes gaan over onroerend goed, problematische hypotheken en het Ierse zelfvertrouwen dat in navenant hetzelfde tempo was gegroeid als de financiële sector, krijgt een flinke knauw.

En zo is De vergeten wals deels ook te lezen als allegorie op de financiële crisis. De roekeloosheid van Gina en Seán, het feit dat ze hun levens door de onderbuik laten dicteren, hun wanhopige afspraken in een hotel: het moet allemaal gezien worden als ‘de laatste koopgolf voordat er helemaal niets meer gekocht werd’.

Er zijn nog meer van dit soort vingerwijzingen. Gina heeft geen oog voor haar moeder – haar ineenstorting komt als een volkomen verrassing – en Seán gaat onvoorzichtig om met zijn gevoelige, epileptische dochter. Ze staan symbool voor de fundamentele desinteresse bij Ierse bankiers en politici.

In Flauberts tijd centreerden de schuldgevoelens zich rondom de morele verwerpelijkheid van overspel. Die moraal is misschien niet verdwenen, maar wel minder prominent aanwezig. Het kwalijke zit hem in Enrights roman in de blindheid voor andere mensen: ‘iedereen is egoïstisch’, zegt Gina tegen haar man wanneer hun huwelijk uiteenspat. Hij is het er niet mee eens, maar blijft alleen achter en Gina’s grootste probleem: hoe betaalt ze de hypotheek voor het huisje dat ze met haar minnaar wil kopen?

De vergeten wals is een variatie op een klassiek literair thema. Door de achtergrond van een land dat door hebzucht uiteenvalt, krijgt dat thema toch een andere lading. En als het verhaal van Gina en Seán afgelopen is, blijkt de tragiek niet in de mislukte liefde te schuilen, maar in het lot van het dochtertje. En dan wordt het toch nog pijnlijk.

    • Toef Jaeger