Hoe lang nog?

Het zou zomaar kunnen: de Grieken stappen uit de euro.

Dan gaat de staat failliet. En dan treffen Griekenland en de EU nog een paar rampen.

Greek Prime Minister George Papandreou smiles while holding a press conference following crisis talks with France's President, Germany's Chancellor, senior EU leaders and IMF director in Cannes, southeastern France, on November 2, 2011 on the eve of the G20 Summit of Heads of State and Government. Greece Prime Minister George Papandreou has said that a referendum on the European debt crisis deal for his country could be held as early as December 4 or 5, French President Nicolas Sarkozy said on November 2. The Greek leader said the popular vote could be held in a month's time after EU leaders including German Chancellor Angela Merkel told Papandreou during an emergency meeting that the referendum has to be held "as soon as possible." TOPSHOTS AFP PHOTO / LIONEL BONAVENTURE AFP

Het ondenkbare is gezegd. Woensdagnacht dreigden euroleiders Angela Merkel en Nicolas Sarkozy voor het eerst met een verbanning van Griekenland uit de euro. Aanleiding voor de toorn was het referendum dat de Griekse premier Papandreou had aangekondigd. En ook al blies de Griekse regering gisteravond geschrokken het referendum af, het dreigement klinkt na.

Wat als de Grieken met ruzie uit de euro stappen? Hoe erg zou dat zijn? Europese banken, bedrijven én de Europese Centrale Bank (ECB) moeten misschien wel enkele honderden miljarden euro’s verlies incasseren op hun leningen aan het land. Voor Griekenland zijn de gevolgen nog groter.

De meeste economen voorzien een drama als Griekenland uit de euro stapt. Landen zijn eerder uit munten getreden, ook recent nog. In de jaren negentig viel Tsjechoslowakije uiteen in twee landen, elk met een eigen munt. Dat was geen groot probleem. Maar de Griekse regering is feitelijk failliet, en de economie verkeert in een zware recessie. Op zo’n moment een munt verlaten kan desastreus zijn.

Zes gevolgen van een Griekse exit uit de euro en een invoering van de drachme.

1De staat gaat failliet

De Griekse overheid en economie worden nu overeind gehouden door leningen van de Europese Unie en het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Als Griekenland bruusk uit de euro stapt, stoppen die noodleningen. Gevolg: het land kan niet meer aan zijn financiële verplichtingen voldoen en is failliet. Griekenland zal de rente en de aflossing op de torenhoge schulden staken.

Dat betekent acute geldnood voor de overheid, want ook zonder de hoge rentekosten heeft het land geen sluitende begroting. De Griekse regering kan geen cent méér uitgeven dan het binnenkrijgt, omdat het is afgesneden van de internationale kapitaalmarkt. Geen investeerder die het land nog geld zal lenen.

2Ook banken en bedrijven gaan failliet

Als de Grieken uit de euro stappen, dreigt in het land de „moeder aller financiële crises”. Dit zijn de woorden van Barry Eichengreen, economisch historicus van de Universiteit van Californië. Hij bedoelt ermee dat gewone Grieken en bedrijven hun spaargeld van de bank halen zodra de regering aankondigt uit de euro te willen stappen. Het spaargeld stoppen ze in een oude sok, of zetten ze op een bankrekening in het buitenland. De Griekse drachme zal immers veel minder waard zijn dan de euro.

Om te voorkomen dat banken failliet gaan, zal de Griekse regering de pinautomaten op zwart zetten en verbieden dat er geld naar het buitenland wordt gesluisd.

Maar zelfs als dat lukt, gaan de banken failliet. De Griekse banken hangen nu aan het geldinfuus van de ECB. Die kraan draait de ECB na een vertrek uit de euro hoogstwaarschijnlijk dicht. De Griekse regering zal zich gedwongen zien banken te nationaliseren.

Kortom: het financiële systeem staat stil en daarmee ook de Griekse economie. Het is niet onwaarschijnlijk dat schappen in winkels leeg blijven, dat bedrijven geen grondstoffen kunnen kopen.

Ook Griekse bedrijven met buitenlandse leningen komen in geldproblemen. Hun leningen moeten ze afbetalen in dure euro’s, terwijl hun inkomsten in goedkope drachmes zijn. Sommige gaan failliet.

3De inflatie wordt torenhoog

Er zijn economen die beweren dat een euro-exit een zegen zou zijn voor de Grieken. Dan kunnen ze de drachme flink devalueren. Daardoor worden hun exportproducten goedkoper, kunnen ze meer exporteren en kan de economie weer groeien. Bovendien trekt een goedkope drachme toeristen: die kunnen lekker goedkoop op vakantie.

Maar volgens de meeste economen zijn de kosten van het verlaten van de euro veel groter dan deze voordelen. De Griekse economie importeert bovendien veel meer dan het exporteert. Een zwakke munt maakt die importproducten veel duurder. Dat zorgt voor hoge inflatie. Zo wordt de drachme nog minder waard. Sociale onrust is het gevolg, want gewone Grieken kunnen steeds minder kopen voor hun geld. Geld lenen zal ook veel duurder worden, en lenen was nu juist een van de grootste voordelen van de euro voor de gewone Griek.

4Griekenland krijgt geen Europese subsidies meer

Als de Grieken met ruzie uit de euro treden, stappen ze waarschijnlijk ook uit de Europese Unie. Dat staat zo in de Europese verdragen. Ze zijn dan geen lid meer van de Europese interne markt. Dat betekent: grenscontroles, importheffingen op de goederen die ze naar Europa willen exporteren en een streep door de subsidies van de Europese Unie aan Griekenland.

5Alle parkeermeters moeten worden vervangen

Het invoeren van een nieuwe munt is een grote logistieke operatie. Alle automaten moeten worden vervangen, of het nou parkeermeters zijn of snoepautomaten. Computers, belastingformulieren, administratie, alles moet aan de nieuwe munt worden aangepast. Het kostte Nederland jaren om zich voor te bereiden op de euro. Uit de euro stappen is makkelijker gezegd dan gedaan.

6Maar een deel van de schulden hoeft niet te worden afbetaald

De disfunctionele Griekse economie kent één voordeel: een groot gedeelte van de economie is zwart. Edin Mujagic, monetair econoom van de Universiteit van Tilburg: „De gemiddelde Griek heeft het niet zo op geld aanhouden bij de bank. Ze willen niet dat de overheid ziet hoeveel geld ze hebben. Die zwarte economie is zo groot dat de economie wel in staat is enkele weken door te draaien ook al zijn de banken dicht.”

Er is één levensgroot voordeel van uit de euro stappen. De Griekse overheid betaalt dan een groot deel van zijn torenhoge schulden niet af. Maar of het land daardoor beter af is?

Lees meer over de crisis in Europa op Opinie, pagina 16

    • Marike Stellinga