'De aardigsten overleven het niet'

Twintig schrijvers, een dozijn cabaretiers en striptekenaars plus twee dj’s treden dit jaar op tijdens de 15de editie van het Lezersfeest in de Centrale Bibliotheek Rotterdam, op zaterdag 12 november. NRC is erbij: op deze pagina’s en op het NRC Boeken Podium.

Miquel Bulnes (Ekkelenkamp) arts;auteur. foto VINCENT MENTZEL/NRCH==F/C==Utrecht, 30 oktober 2007 ©Vincent Mentzel 2007

De dikke boeken vlogen ons dit jaar om de oren in de Nederlandse literatuur. Sommige daarvan kregen veel aandacht in het prijzen- en mediacircus, zoals Tonio, Huid en haar en Bonita Avenue. Andere raakten zelfs na enthousiaste recensies ondergesneeuwd, wat jammer is, bijvoorbeeld in het geval van Het bloed in onze aderen, een even goed geschreven als spannende familie-annex-speurdersroman over vroeg- 20ste-eeuws Spanje van Miquel Bulnes (1976).

Het bloed in onze aderen kwam als een verrassing, na de drie supergeestige romans over de medische wereld die Bulnes (pseudoniem van de arts-microbioloog Miquel Ekkelenkamp) tussen 2003 en 2007 publiceerde. Toch ziet hij zelf geen groot verschil tussen zijn zedenschetsen en zijn historische roman over de lange aanloop tot de Spaanse Burgeroorlog. „Ja, het is meer werk, je moet rekening houden met verschillende personages en een veelheid aan plotlijnen, en het is erger als je vastloopt. Maar de humor is niet verdwenen en Spanje speelde ook al een belangrijke rol in mijn derde boek, Attaque. Mijn moeder is Spaans; haar familie was in de jaren twintig voor de helft republikeins en voor de helft betrokken bij de groepen die staatsgrepen planden.”

Spanje was een chaos in het decennium na de Eerste Wereldoorlog, onderstreept Bulnes: „Alle partijen – de militairen, de koning en zijn ministers, de politici, de arbeiders – stonden elkaar naar het leven, en tot overmaat van ramp leed het leger in 1921 een vernietigende nederlaag tegen de Berbers in het protectoraat Marokko. Verkiezingen waren een farce, de regering vertegenwoordigde op geen enkele manier het volk – een gevaarlijke situatie, die de roep om een staatsgreep in de hand werkte. Tijdens mijn onderzoek naar de geschiedenis van de jaren twintig begon ik zelfs begrip te krijgen voor de coupplegers in spe.”

Te midden van die onrustige tijden in Madrid en Barcelona situeert Bulnes zijn plot (een geheimzinnige oude moordzaak die repercussies heeft voor het heden) en de levensverhalen van een half dozijn personages, van wie een strenge, ongelukkige officier en zijn jonge, aandoenlijke vrouw uit de provincie de belangrijkste zijn. Waarbij het gewaagd is dat hij – geheel in dickensiaanse stijl – zijn twee sympathiekste personages voortijdig om het leven laat komen. „Dat had ik misschien beter niet kunnen doen”, zegt Bulnes met een grijns. „Maar voor mijn verhaal was het nodig, en ik heb extra mijn best gedaan om ook de minder aaibare figuren inleefbaar te maken.”

In zijn manier van (alwetend) vertellen, zijn oog voor detail en zijn knappe schetsen van verschillende lagen van de samenleving doet Bulnes denken aan de grote romanciers uit de 19de eeuw. Geen wonder, zegt hij. „Als kind verslond ik de boeken van Jules Verne en van Alexandre Dumas. Nog steeds spannende avonturenromans, zelfs al weet je dat de lezer tegenwoordig behoefte heeft aan een hoger tempo en snellere scènewisselingen. Mijn grootste voorbeeld voor Het bloed in onze aderen was dan ook Q van het schrijverscollectief Luther Blisset, een moderne combinatie van spionageroman en historische roman die zich afspeelt ten tijde van de Reformatie. Het mooiste is als een schrijver verschillende genres en stijlen bij elkaar weet te brengen, zoals ook Multatuli dat deed in Max Havelaar.”

Anders dan Multatuli – en vele van zijn postmoderne geestverwanten – neemt Bulnes als verteller geen afstand van zijn verhaal. Dit geeft het einde van zijn roman iets droevigs, aangezien het met de meeste personages niet goed afloopt. „Misschien is dat pessimistisch, maar dan heb je wel erg somber gelezen. De meeste personages blijven in leven. En belangrijker: ondanks de stagnatie in de Spaanse samenleving zijn ze niet van hun plannen afgebracht om iets van hun leven te maken.”

Miquel Bulnes is zaterdag 12 november om 21 uur te gast op het NRC Boeken Podium tijdens het Lezersfeest in de Centrale Bibliotheek Rotterdam. Het bloed in onze aderen is verschenen bij Prometheus, 624 blz. €24,95

    • Pieter Steinz