'Als Nederland al de regels niet wil volgen'

Den Haag wil meer grip op het mensenrechtenverdrag. De voorman van de Raad van Europa is bezorgd. ‘Dit zou het begin van de desintegratie van het hele systeem zijn.’

Thorbjoern Jagland, the Council of Europe's secretary general and Norwegian chairman of the Nobel Peace Prize award committee reacts as he speaks an interview with the Associated Press at the foreign ministry in divided capital Nicosia, Cyprus, Wednesday, Oct. 12, 2011. Jagland says the anti-Muslim beliefs of confessed Norwegian mass killer Anders Behring Breivik are shared by more Europeans than most people would like to believe. Jagland told that only a "very small minority" of like-minded individuals would act on those beliefs as Breivik did. But Jagland said he's very concerned that xenophobic attitudes _ especially toward Muslims _ are getting worse in Europe. (AP Photo/Petros Karadjias) AP

„Ik verwelkom kritiek, maar je moet die kritiek wel om kunnen zetten in iets constructiefs.”

Thorbjørn Jagland, de Noorse secretaris-generaal van de Raad van Europa kiest zijn woorden voorzichtig. Gisteren was hij in Nederland om te praten met de regering over de Nederlandse kritiek op het Europese Hof voor de Rechten van de Mens, dat onder de Raad valt. In Den Haag gaan steeds meer stemmen op tegen het ‘Straatsburgse activisme’ – en voor nationale soevereiniteit. Minister Opstelten (Justitie, VVD) wil de rol van het Comité van ministers, dat bevoegd is om het mensenrechtenverdrag te interpreteren en zodoende grote invloed heeft op het Hof, versterken. Jagland toont zich daarover bezorgd. „Als kritiek destructief wordt, dan is dat gevaarlijk.”

Nederland ondermijnt het Hof?

„Het is niet erg als landen via het Comité proberen draagvlak te creëren bij het Hof voor debatten die bij hun spelen. Het Hof kan niet vanuit een ivoren toren opereren. Maar het is wel erg als landen proberen beslissingen van het Hof te beïnvloeden. Ik zie niet dat Nederland het Hof probeert te verzwakken. Maar in het debat hadden bepaalde woorden misschien moeten worden vermeden.”

Waar vreest u voor?

„Als Nederland, een van de geestelijke vaders van het Hof, zich niet aan de regels wil houden, doen andere landen dat ook niet. Dat zal leiden tot een verslechtering van de mensenrechtensituatie elders. Je kunt wel zeggen: in Nederland hebben we het verdrag niet nodig, want hier zit het wel snor met de mensenrechten. Maar dat zou het begin zijn van de desintegratie van het hele systeem.”

Is er nog wel een verschil in positie tussen landen als Rusland en Nederland?

„Net zoals in Rusland heb je hier mensen die niets moeten weten van het Hof. Maar ik denk niet dat Nederland meer ‘Russisch’ is geworden. Het zijn verschillende situaties.”

Waar komt de kritiek vandaan?

„De trend in veel landen is dat men zich afvraagt in hoeverre de macht van lokale autoriteiten beperkt moet worden door internationale instellingen. Dat is begrijpelijk. De invloed van die instellingen is sinds de Tweede Wereldoorlog alleen maar gegroeid. Op zeker moment vragen mensen zich dan af: hoe ver willen we hierin eigenlijk gaan?”

Critici van het Hof zeggen dat het Hof de kritiek aan zichzelf te danken heeft. Het Hof zou te politiek geworden zijn. Zie commissaris Hammarberg van de Raad van Europa die zich onlangs mengde in het Nederlandse moslimdebat en waarschuwde voor „islamofobe tendensen”. Ook zou het Hof zich te veel bezighouden met zaken van ondergeschikt belang, en niet met serieuze mensenrechtenschendingen, zoals in Rusland. In Groot-Brittannië was kritiek toen het Hof het land gelastte een wet te veranderen waarin staat dat gevangenen geen stemrecht hebben.

Is die kritiek terecht?

„Leden van de Raad hebben het recht om kritiek te uiten. Als ze dat niet mogen doen, kan de Raad net zo goed opdoeken. Het recht van gedetineerden om te stemmen vind ik geen klein ding. Ik denk niet dat er nog een land in Europa is waar zo’n wet is. Het is belangrijk dat het Hof ook tegen Londen optreedt. Als het dat niet doet, verliest het zijn legitimiteit in Rusland. Je kunt niet alleen een Hof zijn voor enkele landen.”

    • Chris Hensen