Publiek schandaal was einde geheime dienst Colombia

President Santos van Colombia oogst lof met de opheffing van zijn beruchte geheime dienst. Maar: blijven schuldigen nu onbestraft?

De geheime acties hadden namen als Halloween, Editor en Transmilenio. Het waren illegale lastercampagnes en afluisteroperaties van de Colombiaanse geheime dienst DAS, tijdens het bewind van president Álvaro Uribe (2002-2010). Doelwit waren vooral tegenstanders van Uribe, onder wie politici, mensenrechtenactivisten en rechters.

Maandag maakte de Colombiaanse president, Juan Manuel Santos, bekend dat de controversiële geheime dienst DAS na 58 jaar wordt opgeheven.

Santos zal een nieuwe veiligheidsdienst opzetten, nadat duidelijk was geworden dat het DAS (Departamento Administrativo de Seguridad) zich jarenlang schuldig heeft gemaakt aan illegale praktijken.

In 2009 werden de controversiële operaties van de inlichtingendienst tegen critici van de regering aan het licht gebracht door het gezaghebbende weekblad Semana. De onthullingen veroorzaakten destijds een schok in Colombia. In reactie daarop begon het Openbaar Ministerie een onderzoek, dat nog steeds loopt.

De opheffing van de geheime dienst is positief ontvangen in Colombia. Maar oppositiepolitici en mensenrechtenorganisaties vrezen dat veel van de misstanden nu niet meer worden blootgelegd. Over de exacte rol van Uribe in het schandaal bestaan bovendien nog veel onbeantwoorde vragen.

Zelf heeft Uribe altijd volgehouden dat hij nooit gevraagd heeft om het illegaal volgen van politieke tegenstanders, ofschoon de dienst direct aan hem rapporteerde. Zijn voormalige algemeen secretaris, Bernardo Morena, zit sinds juli in de gevangenis. Hij wordt er van verdacht opdracht te hebben gegeven tot illegale afluisteroperaties door de inlichtingendienst.

De huidige president Santos is een voormalige protegé van Uribe. Tijdens Uribes presidentschap was hij minister van Defensie. Vorig jaar volgde Santos Uribe op als staatshoofd.

Een van de clandestiene operaties van de inlichtingendienst heette Editor. Die moest de publicatie van een kritisch boek van een mensenrechtenorganisatie dwarsbomen. Het boek zou het autoritaire optreden van Uribe aan de kaak stellen en DAS wilde de lancering saboteren door bedreigingen, juridische acties en lastercampagnes.

Bovendien zou de inlichtingendienst innige banden hebben onderhouden met rechtse milities. Deze paramilitaire groepen streden in het verleden tegen linkse guerrillabewegingen als de FARC. Ze zijn verantwoordelijk geweest voor talrijke moorden op het platteland van onschuldige mensen en zouden met medeweten van het DAS kritische vakbondsleiders en mensenrechtenactivisten om het leven hebben gebracht.

Vorige maand nog oordeelde het Colombiaanse Hooggerechtshof dat de eerste chef van de veiligheidsdienst onder Uribe, Jorge Noguera, betrokken was bij de moord door een paramilitaire groep op een linkse hoogleraar in 2004. Hij kreeg 25 jaar gevangenisstraf.

Een andere DAS chef, María del Pilar Hurtado (2007-2008), vroeg vorig jaar met succes asiel aan in Panama.

In totaal zijn er sinds het losbarsten van het schandaal zo’n 20 DAS officieren veroordeeld voor illegale activiteiten.

Of er nog veel veroordelingen bijkomen, is de vraag. Na de opheffing van het DAS gaat de helft van 5.000 voormalige functionarissen werken voor het Openbaar Ministerie. De rest wordt onder meer overgeplaatst naar de nationale politie.