Nervositeit onder Iraniërs neemt toe

Iran is doelwit van groeiende internationale pressie en dat blaast een gevoelig Iraans debat leven in: hoe om te gaan met de rest van de wereld?

De weer snel toenemende druk over het nucleaire programma, de recente Amerikaanse beschuldigingen dat Iran de Saoedische ambassadeur in Washington wilde opblazen, in combinatie met een nieuw, dramatisch rapport over de mensenrechtensituatie zijn volgens critici gevaarlijke ontwikkelingen die het Iraanse leiderschap probeert te negeren. Sommigen vrezen voor oorlog.

De druk op Iran is ook in het dagelijks leven voelbaar. Deze week werd bekend dat Iran de nationale luchtvaartmaatschappij van Qatar gaat inzetten op binnenlandse routes, omdat er wegens de internationale sancties niet genoeg onderdelen meer zijn om alle oude vliegtuigen van Iran Air in de lucht te houden.

Voormalige politici, analisten en activisten die in 2009 werden gezuiverd wegens sympathieën met het anti-regeringsprotest, gebruiken deze situatie om hun invloed terug te krijgen. Ze beschuldigen shi’itische geestelijken en commandanten van de revolutionaire garde ervan dat hun jarenlange compromisloze houding geen ruimte laat om een oplossing te vinden die Iran lucht geeft.

De opeenstapeling van dreigingen maakt nerveus. „Dit complot is onzin”, schrijft Abbas Abdi in de hervormingsgezinde krant Sharq over de beschuldiging dat Iran de Saoedische ambassadeur wilde vermoorden. „Maar het kan tot oorlog leiden.”

Oud-president ayatollah Ali Akbar Rafsanjani, die tijdens zijn ambtstermijn in de jaren negentig geheime gesprekken met de VS toestond, vroeg in een verklaring om meer „tact en management” bij gevoelige onderwerpen. Rafsanjani, een pragmatische politicus die lang werd gezien als de belangrijkste man van het land, werd aan de zijlijn gezet door aanhangers van opperste leider ayatollah Ali Khamenei na de anti-regeringsprotesten van 2009.

Rafjansani die goede banden heeft met het Saoedische koningshuis, is een van de onofficiële leiders van een hervormingsgezinde factie die meer persoonlijke vrijheden en betere relaties met het buitenland wil.

Enkele voormalige politici en invloedrijke analisten hebben recentelijk opperste leider Khamenei gevraagd om het buitenlandbeleid zelf ter hand te nemen om de dreigingen het hoofd te bieden. Sommigen zeggen zelfs dat de leider geheime gesprekken met de Amerikanen moet hervatten. Daarnaast willen ze een charme-offensief om de spanningen met Saoedi-Arabië te verminderen.

De publieke oproepen aan Khameneivormen feitelijk verhulde kritiek. „Khamenei moet meer aanwezig zijn in de buitenlandse arena, oplossingen vinden en achterkamertjesgesprekken met de Amerikanen toelaten”, zegt Reza Kaviani, een analist die kritisch staat tegenover de regering van president Ahmadinejad. „Alleen in geheime gesprekken kunnen we flexibiliteit tonen.”

De buitenlandpolitiek is altijd al een podium voor binnenlandse strijd geweest, waar rivalen elkaar aftroeven wie de radicaalste revolutionair is. Het verschil is dat er sinds de zuivering van 2009 steeds minder spelers en ideeën zijn. „De omstandigheden zijn niet goed, en alleen directe gesprekken met de VS, met één stem, kunnen deze problemen oplossen”, zegt Farshad Ghorbanpour, een journalist bij de hervormingsgezinde krant Farightegan.

De vaste overtuiging van de haviken dat ieder compromis het einde van hun macht betekent, is een serieus obstakel voor het oplossen van vrijwel elk probleem, zeggen critici.

Niemand verwacht dat er een omslag komt. „Ze kunnen geen deal bereiken over één probleem, want het Westen heeft een hele lijst van problemen met Iran”, zegt Nader Karimi Joni, een journalist die onlangs vrijkwam na drie jaar gevangenis wegens politieke activiteiten. „De enige oplossing die onze leiders bieden is hoop dat dit alles zal overwaaien.”

Khamenei, een ervaren politicus die Iran leidt sinds 1989, is de voorman van de politiek van compromisloosheid. „De route naar succes is niet terugdeinzen voor de vijand, nog geen stap”, zei hij vorige week.

Zijn aanhangers zeggen dat diegenen die geheime gesprekken met de Amerikanen propageren de realiteit niet onder ogen zien. „Iran is sterk, Khamenei is machtig en ons volk is eensgezind”, zegt Ahmad Bakshayesh Arestani, een politieke wetenschapper. „Dit is niet de tijd om compromissen te sluiten.”