Mijn vaders dans

Dankzij de Rotterdamse dichter Rien Vroegindeweij maakte ik onlangs kennis met het werk van de Amerikaanse dichter Theodore Roethke (1908-1963). Vroegindeweij (vroegius@gmail.com) stuurt gratis naar poëzieliefhebbers die daar prijs op stellen, af en toe gedichten van hemzelf of van anderen.

Zijn vertalingen van Roethke vielen me steeds meer op. Heldere, gevoelige gedichten over planten, dieren en jeugdervaringen. Roethke kwam uit een Duits immigrantengezin dat zich in Saginaw, Michigan, vestigde; vader Otto was tuinder. Roethke werd een belangrijke dichter en universiteitsdocent, maar begon steeds meer te lijden onder zijn drankverslaving en manische depressiviteit. In Nederland bleef hij onbekend, al merkten sommige dichters hem wel op, zoals Ed Leeflang die in De Gids schreef: „Hoe meer hij in de buurt blijft van zijn ervaringen en emoties, hoe sterker is zijn poëzie. En zo is het eigenlijk vaak.’”

Een van Roethkes vermaardste gedichten is My Papa’s Waltz. Hier volgt eerst de vertaling van Vroegindeweij als Mijn vaders dans.

Van je whisky-adem ging

een kleine jongen neer;

maar zoals ik aan je hing

zo dansen we niet meer.

We stoeiden tot de pannen

van de keukenplank af gleden;

moeder zat gespannen

te kijken naar wat we deden.

Van de hand die naar mij griste

was een knokkel geschaafd en door

een greep die mij half miste

schraapte een gesp mijn rechteroor.

Tijd werd op mijn hoofd gestemd

met een door vuil geharde hand;

nog hangend aan je overhemd

walste je me naar dromenland.

Een mooie vertaling waarvan alleen de zin ‘Tijd werd op mijn hoofd gestemd’ mij minder beviel. Roethke schrijft daar: ‘You beat time on my head’. To beat time betekent „de maat slaan” en mijn versie van die laatste strofe zou daarom zijn:

Op mijn hoofd sloeg jij de maat

met een door vuil geharde hand;

nog hangend aan je nachtgewaad

walste je me naar dromenland.

Het origineel van Roethke luidt:

The whiskey on your breath

Could make a small boy dizzy

But I hung on like death:

Such waltzing was not easy.

We romped until the pans

Slid from the kitchen shelf;

My mother’s countenance

Could not unfrown itself.

The hand that held my wrist

Was battered on one knuckle:

At every step you missed

My right ear scraped a buckle.

You beat time on my head

With a palm caked hard by dirt,

Then waltzed me off to bed

Still clinging to your shirt.

Over dit gedicht woedt in literair Amerika al jaren een felle interpretatiestrijd. Gaat het over een (dronken) vader die zijn kind ruw, maar teder behandelt of is het een geval van kindermishandeling? Vroegindeweij gelooft niet in die kindermishandeling, hij ziet het gedicht als een jeugdherinnering aan een hard bestaan op het Amerikaanse platteland aan het begin van de vorige eeuw. Om deze poëtische bijeenkomst af te ronden: ik sluit me daarbij aan.