Griekse tijdbommen in Europa

Heeft een van de kleinere economieën van Europa, Griekenland, aan het einde van de week of van de dag nog wel een missionair kabinet? Het is een van de vragen in de zijlijn van de G20, de bijeenkomst van de leiders van de twintig grootste economieën, vandaag in Cannes bijeen zijn. En hoe groot wordt de financiële catastrofe buiten de Griekse grenzen als premier George Papandreou en zijn ministers er de brui aan geven?

Er liggen meerdere tijdbommen onder de al niet gunstig beoordeelde maatregelen waarover de eurozone vorige week een akkoord bereikte. Tijdbom één was de onvoorziene aankondiging van Papandreou dat hij via een referendum om het oordeel van de Griekse bevolking wilde vragen. Tijdbom twee is nu de onenigheid binnen de Griekse regering zelf. De minister van Financiën, Evangelis Venizelos, heeft zich alsnog tegen het referendum gekeerd en dus tegen zijn premier. Dit conflict kan tot een Griekse regeringscrisis leiden, temeer daar steeds meer parlementariërs van Papandreous partij, Pasok, zich tegen zijn beleid uitspreken. Een crisis betekent meer vertraging, verkiezingen, langdurige onzekerheid over het beleid. Maar uitstel van noodzakelijke handelingen is het laatste wat Griekenland en Europa nu kunnen gebruiken.

Merkel en Sarkozy hebben gisteren bepaald dat zolang de Grieken geen onvoorwaardelijk ja hebben gezegd tegen het akkoord, ze niet op een nieuwe lening hoeven te rekenen van het Europese stabiliteitsfonds en het Internationaal Monetair Fonds. Dat is een logische reactie, maar bedenk waartoe dit op den duur kan leiden: Griekse ambtenaren of andere werknemers en gepensioneerden die opeens geen salaris of pensioen meer krijgen. Dat is tijdbom drie, met als ernstige dreiging nog veel meer sociale onrust in het wankelende land dan er nu al is.

Het is geen taboe meer onder de regeringsleiders om hardop te veronderstellen dat Griekenland de euro kwijt kan raken. ‘Merkozy’ heeft erop gezinspeeld. Dat heeft ingrijpende en deels onbekende gevolgen voor banken en landen elders in Europa. Tijdbom vier.

Dit alles gaat aan Nederland niet voorbij. Nadat hij vandaag een massaontslag bij zijn bank had aangekondigd, sprak ING-topman Jan Hommen zijn irritatie uit over de traagheid van Europese besluitvorming. De president van De Nederlandsche Bank (DNB), Klaas Knot, uitte gisteren zijn grote zorg over de particuliere schuldenlast in Nederland, vooral als gevolg van het hypotheeksysteem. Volgens DNB staat de financiële stabiliteit van Nederland onder grote druk en is het vooruitzicht zorgwekkend. Nederland heeft dus zijn eigen, deels internationaal, deels zelf veroorzaakte problemen. En wat dan te denken van Italië, Spanje? Het is herfst in Europa en het wolkendek oogt somber.