Wat is toch dat 'ggkalik uhlik'?

Al anderhalve maand raden luisteraars van radiostation Q-music naar Het Geluid.

Bij elk fout antwoord wordt de prijzenpot verhoogd. Zeven vragen over dit spel.

Het is niet de hoef van een paard op straat, het wisselen van een cd in een cd-wisselaar of het inschuiven van een dia in een diaprojector. De vraag waar het geluid, dat klinkt als ‘ggkalik uhlik’, wel vandaan komt, houdt honderdduizenden luisteraars van radiostation Q-Music al anderhalve maand bezig. Wie het raadt, maakt namelijk kans op veel geld: het bedrag wordt bij elk fout antwoord verhoogd. Inmiddels is er al ruim 580 keer fout geraden en zit er bijna 60.000 euro in de prijzenpot. „Luisteraars ondernemen echt van alles om te winnen”, vertelt Iwan Reuvenkamp, programmadirecteur van Q-Music. „De dj’s worden zelfs opgewacht bij de deur van ons gebouw.”

1 Wat houdt Het Geluid in?

Het idee is simpel: elk uur wordt er een geluid afgespeeld en kunnen luisteraars raden wat het is. De winnaar krijgt minimaal 2.500 euro, een bedrag dat bij elk fout antwoord met 100 euro wordt verhoogd. Het spel wordt sinds 2006 jaarlijks enkele maanden gespeeld. Hoeveel geluiden er aan bod komen en hoe lang het spel precies doorloopt, is nooit bekend, dat hangt immers af van de luisteraars. Tot nu toe zijn er 25 verschillende geluiden geweest. De geluiden zijn alledaags: het inklappen van een gevarendriehoek, het uitrekken van een papieren lampion of het slijpen van een mes.

2 Wat maakt het zo populair?

In de maanden van Het Geluid kan Q-Music op honderdduizenden extra luisteraars rekenen. „Iedereen kan meedoen, iedereen kan het juiste antwoord hebben en iedereen wil het antwoord weten, daarom is het zo populair.” Bas van Ommen is oprichter van de fansite ‘Het geluid van Q’ en begrijpt de fascinatie voor het radiospelletje goed. „Het is net een rubikscube: het is niet moeilijk, dus je kunt het niet loslaten.”

3 Wie bedacht Het Geluid?

„Wij zijn de eerste zender die het op deze manier doen, al hebben we ons wel laten inspireren door soortgelijke radiospelletjes”, zegt Q-Music programmadirecteur Reuvenkamp. Een van die spellen was Raden Maar, dat al in de jaren zestig werd uitgezonden in het programma Tussen Twaalf en Twee van de KRO. Wie het geluid raadde, maakte kans op maximaal 1.000 gulden. Een schijntje van de maximaal 100.000 euro die Q-Music uitdeelt. Toch kon het rekenen op drie miljoen luisteraars: ruim een kwart van de bevolking destijds. Helaas is er over de geluiden en winnaars weinig bekend. In het archief van het Instituut voor Beeld en Geluid liggen maar vijf afleveringen, de rest is niet bewaard gebleven.

4 Wie bedenkt het geluid?

Vier anonieme medewerkers van Q-music zijn al een half jaar voor de eerste uitzending bezig met voorbereidingen. Reuvenkamp: „Vanaf maart gaan ze op pad om geluiden te verzamelen. Die worden getoetst bij het personeel en aan de hand daarvan wordt een selectie gemaakt.” Niemand anders dan deze vier zijn op de hoogte van het antwoord. Reuvenkamp: „Zelfs de baas weet het niet. Dat is een bewuste keuze en ook de voorkeur van iedereen. Als het bedrag zo hoog oploopt, wordt het in mijn omgeving continu aan me gevraagd. Om je mond niet voorbij te kunnen praten, is het prettiger om van niets te weten.”

5 Hoe herken je het geluid?

Cognitief wetenschapper Maria Niessen promoveerde in 2010 op een onderzoek naar geluidsherkenning. Daarin concludeerde ze dat we een context nodig hebben om geluid makkelijker te kunnen herkennen. Zo schreef ze: „Eerdere ervaringen en herinneringen spelen een essentiële rol bij het interpreteren van geluiden in nieuwe situaties.” Hoe vaker je geluiden gehoord hebt, hoe beter je ze zult herkennen. En ze blijven ook beter hangen als ze een indruk op je hebben achtergelaten. Dat de geluiden op de radio zonder context worden afgespeeld, maakt het zo lastig.

6 Zijn blinden beter in het spel?

Het gehoor van blinden is vaak erg goed, zouden ze dan ook beter zijn in het geluid herkennen? Marjolein Dekker denkt van niet. Ze is woordvoerder van Visio, een organisatie voor mensen met een visuele handicap: „Het is niet per definitie zo dat slechtziende en blinde mensen beter kunnen horen, maar ze zijn meer gericht op de andere zintuigen. Ziende mensen zijn visueler ingesteld en dat leidt af van het gehoor.” Ook zitten er tussen de winnaars niet opvallend veel blinde of slechtziende mensen.

7 En computers?

Computers kunnen tegenwoordig stemmen, beelden en muziek herkennen. Het Geluid wordt echter een stuk lastiger. Om een computer iets te kunnen laten herkennen, moet deze een enorme database aan informatie hebben. In theorie zou deze álle mogelijke geluiden moeten kennen en dat is in de praktijk onuitvoerbaar. Niessen concludeerde dat ook computers context nodig hebben bij geluidsherkenning. Voorlopig zijn we voor Het Geluid dus op onszelf aangewezen.