Grimmige erotiek en tranen bij Von Kant

De bittere tranen van Petra von Kant van Rainer Werner Fassbinder, door NT Gent i.s.m. het Nationale Toneel. Regie: Susanne Kennedy. Gezien: 1/11. Inl. ntgent.be. ***

Roze plastic, tule, kant; torenhoge stiletto’s en pruiken. De zes vrouwen in Susanne Kennedy’s regie van Fassbinders De bittere tranen van Petra von Kant (1971) zijn opgedirkt als barbiepop. Hun gezichten gaan schuil onder een dikke laag make-up, de vet rode lippen verstard in een lach of quasi-sexy opengesperd. In de openingsscène zien we ze dansen, onaangedaan, mechanisch. Marie Vinck, met bloementooi uitgedost als Jeff Koons’ La Cicciolina, draait verveeld rondjes met haar onderlijf. Het interesseert haar niet, maar ze kent het effect. Het typeert de grimmige erotiek van deze voorstelling.

Susanne Kennedy maakt imponerend, sterk beeldend theater, en blinkt daar, mede door de vormgeving en de kostuums, ook nu in uit. Gezien Kennedy’s sterk visuele aanpak en bedoeld gekunstelde spel is Fassbinders melodrama over de werdegang van modeontwerpster Von Kant deels goed gekozen: alles in haar wereld is immers buitenkant. Kennedy kan zich daardoor heerlijk uitleven in archetypes en karikaturen. Met als verbluffend hoogtepunt Bien de Moor als Petra’s zwijgende, onderdanige assistente Marlene. Zij is exact een mode-illustratie: het lange zwarte steile haar, de beenhoge laarzen, het ultradunne, buigzame lichaam – een vrouw als een potloodschets. Met haar zwarte kooloogjes en mond als een streep lijkt ze tegelijk zo uit het universum van Tim Burton te zijn gestapt.

Maar ondanks de visuele branie wringt er iets. Uiteindelijk past Kennedy’s radicale regieconcept toch niet helemaal bij Fassbinders inhoud. De absurditeit en emotieloosheid van Kennedy’s stijl klopte wel heel goed bij het al even vreemde, losgezongen universum van bijvoorbeeld Harold Pinter en diens Verjaardagsfeest, dat Kennedy vorig seizoen regisseerde.

Maar Fassbinders Petra von Kant is toch een heel ander verhaal. Het is levensechter, meer naturel, menselijker en vooral emotioneler, dan waar Kennedy nu ruimte voor maakt. In het begin komt ze daar goed mee weg, dan kan Els Dottermans als Petra ook echt nog die uitvergrote spijkerharde vrouw spelen. Maar als ze verliefd is geworden op het mooie model Karin (Vinck), en door haar is misbruikt en verlaten, moet Dottermans uit het keurslijf breken en opeens menselijk worden. Dat doet ze overtuigend, maar daarmee is wel het evenwicht zoek.

    • Herien Wensink