Greece

De Griekse Premier Papandreou denkt dat een referendum zijn positie redt.

Maar er komt alleen meer chaos door.

A worker cleans the paint-splattered entrance of the Bank of Greece, in central Athens Thursday, Sept. 15, 2011. Greece's cabinet met Thursday to discuss how to implement a new round of austerity measures despite a surge in unemployment and a punishing recession, hoping to make sure the debt-strapped nation keeps receiving rescue loans and staves off a default. (AP Photo/Petros Giannakouris) AP

Verpleger Vasileios belde dinsdagochtend eerst even vanuit Athene met zijn vader, die boswachter is. Zijn salaris als ambtenaar is het afgelopen jaar flink verlaagd, net als dat van veel andere Grieken. Maar zijn vader leeft dicht bij de natuur. Hij verbouwt zijn eigen groenten, bouwde zijn eigen huis. En weet zich altijd wel te redden, euro of drachme.

Zijn vader en diens rust had hij even nodig, zegt Vasileios, zelf eind twintig. Want opeens leken alle doemscenario’s weer meer dan realistisch.

Te midden van de politieke chaos heerste onzekerheid onder de Grieken. Onzekerheid over de vraag of ze aan het einde van de week nog wel een regering zouden hebben. Of de rest van Europa zo boos zou zijn dat ze nu toch echt de eurozone uit zouden worden gegooid. En of ze ja zouden zeggen tegen 100 miljard schuldkwijtschelding en nog minimaal tien jaar bezuinigen, of een boos, keihard nee.

Premier George Papandreou overrompelde maandagavond iedereen met zijn aankondiging een referendum te zullen houden over het vorige week gesloten reddingsakkoord: Europese regeringsleiders, beurzen, zijn collega’s in het kabinet en de Grieken.

Verschillende parlementariërs hadden de partijzitting maandag willen aangrijpen om te protesteren tegen het akkoord, dat betekent dat Griekenland nog geruime tijd zal moeten bezuinigen. Papandreou koos voor de frontale aanval in plaats van de verdediging. Als er zoveel oppositie is, laat de bevolking dan haar verantwoordelijkheid maar nemen, zei hij. „We vertrouwen op haar oordeel.” Hij noemde het de hoogste vorm van democratie en vaderlandsliefde.

Met zijn zet wil Papandreou een einde maken aan de wankele positie van zijn kabinet en de voortdurende dreiging van vervroegde verkiezingen die hem het regeren moeilijk maken. Hij heeft het organiseren van het referendum gekoppeld aan een vertrouwensstemming in het parlement, waar vrijdagavond over wordt gestemd.

Hij speelt met vuur, want er zijn steeds meer aanwijzingen dat het bezuinigingsbeleid legitimiteit ontbeert. Het wordt niet gedragen door de bevolking. Die protesteert ertegen dat de middenklasse veel zwaarder wordt getroffen dan de rijke elite die haar kapitaal in veiligheid heeft gebracht en er nog altijd in slaagt de belasting te ontduiken. Weinig mensen zouden er echter voor kiezen de eurozone te verlaten.

Terwijl de rest van Europa gisteren nog naar adem hapte en wereldwijd de beurzen kelderden, kwamen de Grieken al snel tot de conclusie dat er waarschijnlijk helemaal geen referendum zal worden gehouden. Het besluit van Papandreou was een roekeloze politieke vlucht naar voren, recht zijn eigen graf in, oordelen ze.

De afgelopen maanden werd steeds duidelijker dat Papandreou als premier geen lang leven meer beschoren is. Met elke nieuwe stemming over bezuinigingen verliest hij steun in het parlement. Aan de demonstraties en stakingen komt geen einde. Hij maakt de indruk een marionet van de Duitse regering te zijn. En de oppositie laat zich, in tegenstelling tot bijvoorbeeld in Spanje en Portugal, niet tot een wapenstilstand verleiden.

Zelfs binnen zijn net opnieuw samengestelde ministersploeg zijn de eerste breuklijnen al zichtbaar. Minister van Financiën Evangelis Venizelos sloeg in zijn toespraken een heel andere toon aan dan Papandreou zelf. En de handvol hervormingsgezinde ministers in de ploeg, onder wie Andreas Loverdos en Giannis Ragousis, klagen publiekelijk dat de manier waarop de hervormingen en bezuinigingen werden uitgevoerd hun niet snel en ambitieus genoeg was.

Het is duidelijk dat de politieke carrière van Papandreou, die er na twee crisisjaren steeds vermoeider uit begint te zien, een voorlopig einde nadert. Het lijkt erop dat hij besloot dat zelf te regisseren door de politieke keuzes op de spits te drijven en te kiezen voor een volksraadpleging.

Jullie vinden dat ik het niet goed doe? Jullie blijven demonstreren? Neem dan zelf ook de verantwoordelijkheid maar. In de ogen van een deel van de bevolking een heroïsch besluit, want Grieken hebben het gevoel dat ze zelf weinig meer te zeggen hebben over hun land.

Papandreou had het referendum nog niet aangekondigd of de sluipende muiterij binnen de partij veranderde in een openlijke revolte. In de loop van de dag veranderde de parlementaire meerderheid achter Papandreou in een minderheid. Een parlementariër stapte op. Zes anderen schreven een brief en riepen de premier op af te treden, wegens zijn onverantwoordelijke besluit.

De kelderende koersen en heftige reacties in de rest van Europa gooiden olie op het vuur, maar de buitenwereld deed er dinsdag in Griekenland weinig toe. „Als je eigen huis in brand staat, kun je je niet om dat van de buren bekommeren”, vat Natasha Blatsiou, een dertiger die over toerisme schrijft, de sfeer cynisch samen.

Nieuwe verkiezingen zouden volgens de peilingen echter zowel de partij van Papandreou als de opponent, Nieuwe Democratie, veel kleiner maken. De kiezers houden beide partijen, die de afgelopen 37 jaar afwisselend aan de macht waren, verantwoordelijk voor de problemen.

Na vervroegde verkiezingen zou geen van beide nog groot genoeg zijn om alleen te regeren. De politieke crisis dwingt politieke partijen daardoor mogelijk tot het vormen van een coalitie. Voor of na nieuwe verkiezingen. Tot nu toe was samenwerken in de uiterst gepolariseerde Griekse politiek echter niet het sterkste punt.

Zowel vervroegde verkiezingen als een referendum betekenen politieke strijd en uitstel van hervormingen. Dan worden alle discussies nog eens overgedaan.

En zijn Griekenland en Europa weer terug bij af.

    • Marloes de Koning