Eerste hulp gaat op slot, zoals post, bank en balie

Wie volgt? Na driehonderd jaar sloten vorige week de twee laatste ‘traditionele’ postkantoren. De volgende sluitingen van ‘nutskantoren’ dienen zich al aan.

Het belangrijkste adviesforum van zorgminister Edith Schippers (VVD), de Raad voor de Volksgezondheid & Zorg (RVZ), pleit in een rapport voor een halvering van de 104 spoedeisende hulpposten die nu voornamelijk in en door ziekenhuizen worden geëxploiteerd.

Zij gaan dicht, zoals eerder postkantoren, bankkantoren in dorpen en NS-balies. Dat is goedkoper en hun bazen zeggen dat het ook voor u beter is, want zij kunnen u straks digitaal en telefonisch veel beter van dienst zijn.

De RVZ doet het saneringsadvies in een ontwerp van een wezenlijk ander ‘landschap van medisch-specialistische zorg 2020’. De Raad wil meer zorg dichtbij huis in buurtgezondheidscentra, maar minder algemene kleinere ziekenhuizen en betere gespecialiseerde grote ziekenhuizen. Dit is maar een samenvatting van een advies van 78 pagina’s plus zeven zogeheten achtergrondstudies (nog eens ruim 450 pagina’s).

Zelfs dat doet nog geen recht aan de bedrijfstak: 51 miljard euro omzet, 543.000 werknemers (exclusief nog eens 846.000 banen in verzorging en welzijn). Zorg is dankzij de ongelimiteerde klantenvraag en de vergrijzing een meedogenloze groeisector vol ondoorgrondelijke geldstromen en machtsstructuren.

Adviesclubs als de RVZ moeten fantasievol én realistisch zijn, anders hebben zij geen invloed. In dit geval wint de fantasie. Het sleutelwoord in het advies is ordening. Een sociaal-democratisch begrip. Een woord dat zich verzet tegen het leidende liberale principe van de onzichtbare hand, dat Adam Smith in de economie introduceerde. Ordening is juist zichtbaar, veronderstelt maakbaarheid en bereidheid tot dirigisme.

De praktische ordening hebben politici met de invoering van de Zorgverzekeringswet 2006 uitbesteed aan de zorgverzekeraars. Zij moeten de tomeloze kostenstijgingen temperen. De verzekeraars zijn sindsdien rap samengeklonterd tot vier concerns die 90 procent van de consumentenmarkt beheersen. De afgelopen vijf jaar was de beoogde kostenbeperking geen succes. Minister Schippers heeft met de verzekeraars en de ziekenhuizen eerder dit jaar harde afspraken gemaakt over grenzen aan de groei.

Sanering van de spoedeisende hulp is een dringende wens van de verzekeraars, maar ziekenhuisdirecties en lokale politici zijn geharnaste tegenstanders. Voor ziekenhuizen is spoedhulp te aantrekkelijk om klanten te winnen en om hun bestaan te rechtvaardigen.

Zal de liberale minister in een minderheidskabinet dat ondankbare klusje dan maar zelf opknappen? Kleine kans.

Daar komt bij dat de RVZ een wel heel rooskleurig beeld heeft van zorg via internet en verplichte samenwerking van de diverse medische professionals in nieuwe zorgcentra. Heeft de Tweede Kamer bijvoorbeeld zin in een ‘teambonus’-experiment, zoals de RVZ oppert? De zorgministers hebben bovendien een gespannen relatie met de professionals. Oproer kraait. Ab Klink (CDA) veroorzaakte dat met korting op het loon van de specialisten, Schippers volgt nu met de inkomens van huisartsen.

De RVZ poneert dat de bereikbaarheid van de nieuwe huisartsenposten „zeker ’s avonds, ’s nachts en in de weekenden aanzienlijk” moet verbeteren. Gezien de feminisering van het huisartsenberoep en de verschuiving in de beroepsmatige en persoonlijke prioriteiten die daarvan de consequentie is, is de hamvraag: wie bemant de nieuwe posten?

menno tamminga

    • Menno Tamminga