Duitsers denken aan afscheid van Grieken

Bondskanselier Merkel wacht nog even af, Duitse banken en politici gaan ervan uit dat de uitwerking van de Europese top langzamer loopt – of niet.

Bondskanselier Angela Merkel is vanmiddag voortijdig naar Cannes afgereisd voor crisisoverleg over Griekenland. Haar boodschap is eenduidig: ze houdt voorlopig vast aan de besluiten van de Europese top, vorige week in Brussel, over een financieel hulppakket voor Athene. Ongeacht het referendum dat de Griekse premier George Papandreou daarover wil uitschrijven.

Merkels crisisaanpak, waarover ze gistermiddag met de Franse president Nicolas Sarkozy telefonisch overleg had, is niet gericht op de nieuwste fase in de schuldencrisis en gaat uit van wat eerder is afgesproken. „Duitsland en Frankrijk zijn ervan overtuigd dat de overeenkomst [over het hulppakket] duurzame economische groei in Griekenland mogelijk maakt”, aldus de twee leiders in een gezamenlijke verklaring.

Onder leiding van Duitsland werd vorige week in Brussel afgesproken dat de banken zullen afzien van de helft – circa 100 miljard euro – van hun vorderingen op Griekenland. EU en IMF verschaffen Griekenland bovendien nieuwe miljardensteun.

De Griekse bezuinigingen die daartegenover staan, zijn ingrijpend en leiden tot grote maatschappelijke onrust. De Duitsers moeten het ontgelden. Merkel wordt als de kwade genius gezien: zij is degene die de strenge Duitse normen aan Griekenland en de rest van Europa wil opleggen.

Ook Merkel werd maandagavond verrast door het nieuws uit Athene. Het zou haar naar verluidt zeer hebben geërgerd dat ze niet van tevoren was gewaarschuwd. Dat logenstraft geruchten dat Merkel en Sarkozy op de hoogte zouden zijn geweest van het plan voor een referendum.

De ‘crisis in de crisis’ heeft ertoe geleid dat Merkel een dag eerder dan gepland naar Cannes reist.

In de gezamenlijke verklaring van de bondskanselier en de Franse president is vooral Merkels hand te herkennen. Ze wil niet vooruitlopen op de ontwikkelingen. Papandreous omstreden plan voor een referendum heeft al voor verwarring genoeg gezorgd in de Europese politiek en op de financiële markten.

Merkel wil daar niet aan bijdragen met mededelingen uit de losse pols. En zo staat in een verklaring van het Kanzleramt kalmpjes dat Duitsland en Frankrijk, samen met de Europese instituties, het IMF en Griekenland, in Cannes samenkomen „om alle nodige maatregelen te treffen ter ondersteuning van de in Brussel gemaakte afspraken.”

In politiek Berlijn is verschillend gereageerd op de aankondiging van Papandreou. Merkels liberale coalitiegenoot, de FDP, gaat het verst in zijn reactie. Bondsdagafgevaardigde Frank Schäffler, een tegenstander van het miljardengrote euronoodfonds, zegt dat de politiek van steunverlening en financiële reddingspakketten definitief is mislukt. „Griekenland kan binnen de eurozone niet concurreren en moet na een harde schuldsanering en een aansluitend hulpprogramma uit de euro treden”, zei hij.

Zijn partijgenoot Hermann Otto Solms voorziet grote risico’s door het referendum. „Bij een nee kan Griekenland alleen maar uit de euro stappen. Dan is Athene van de kapitaalmarkt afgesneden en kan het heel lang duren voordat de geldcirculatie met de drachme op gang komt.”

In het parlement reageerde alleen de linkse partij Die Linke uitgesproken positief op de aankondiging. „Eindelijk wordt het volk zelf geraadpleegd over deze ingrijpende beslissingen, die steeds over de hoofden van de burgers worden genomen”, zegt fractieleider Gregor Gysi.

De christen-democratische afgevaardigde Wolfgang Bosbach (CDU), kritisch jegens Griekse hulp, zegt dat nog meer steun aan Athene wat hem betreft alleen mogelijk is als het land zich aan zijn bezuinigingsverplichtingen houdt, „met of zonder referendum”.

De Duitse financiële sector gaat er voorlopig van uit dat „de uitwerking van de top in Brussel nu met vertraging tot stand komt en in het ergste geval helemaal niet doorgaat”, zegt Michael Kemmer van de Duitse bankiersvereniging.

Volgens hem maken de Duitse banken hun akkoord over het afwaarderen van hun Griekse vorderingen met de helft afhankelijk van het geplande referendum. Kemmer zegt dat de banken de risico’s, die toch al groot zijn, zo beperkt mogelijk willen houden. „Ze willen de uitslag afwachten en kijken wat dat betekent voordat ze afzien van hun vorderingen.”

Financieel analist Josef Kaesmeier van de Münchense bank Merck Finck & Co. dringt aan op een ondubbelzinnig besluit. „Of Griekenland wordt gered en komt zijn verplichtingen met de bezuinigingen na. Of het gaat failliet en treedt uit de eurozone. Een middenweg is er niet.”

    • Joost van der Vaart