Berlusconi moet nu leveren of verdwijnen

De Italiaanse president eist dat premier Berlusconi met een geloofwaardig pakket komt om ondergang van het land te voorkomen. Anders maar een zakenkabinet.

Zo ferm sprak president Giorgio Napolitano nog nooit. Nadat de beurs in twee dagen 10 procent verloren had, nadat de rentes op Italiaanse staatsleningen gisteren naar recordhoogtes waren gestegen, en nadat iedereen goed was doordrongen van het spookbeeld van een Grieks referendum dat Italië nog verder in de gevarenzone kan brengen, zinspeelde de president onomwonden op „een nieuw, breed gedragen perspectief” voor het land.

Napolitano had gisteren belangrijke vertegenwoordigers van de politiek en de centrale bank gesproken en constateerde – na het sluiten van de beurs – dat „een grote boog van sociale en politieke krachten” in Italië doordrongen is van de noodzaak van zo’n perspectief, dat „gebaseerd is op de keuzes die Europa, de internationale publieke opinie en de economische en financiële technici met urgentie van Italië verwachten”.

Sterker: „Het staatshoofd beschouwt het als zijn plicht te verifiëren of het mogelijk is om dit perspectief te realiseren.”

Dat is beschaafd Italiaans om op institutioneel verantwoorde wijze de politiek en premier Berlusconi het mes op de keel te zetten. Natuurlijk, het parlement beslist over vallen en voortbestaan van regeringen. Maar speelruimte is er niet meer, concludeert Napolitano. „Het nemen van efficiënte maatregelen is inmiddels niet meer uit te stellen.”

Nog steeds ligt het initiatief bij Berlusconi. Maar hij wordt inmiddels van alle kanten klemgezet. Werkgevers, werknemers, oppositie, ex-premiers, potentiële troonpretendenten en alle grote kranten eisen hetzelfde: óf Berlusconi komt morgen op de G20-top in Cannes met een geloofwaardig pakket maatregelen om de ondergang van het land te voorkomen, óf hij stapt op.

„De tijd is om. De schade is al immens. We moeten het bloeden stoppen”, zeggen de werkgeversorganisaties in een ongekend fel gezamenlijk appèl aan de regering. „Het verzet van Il Cavaliere (de Ridder) is zinloos. Hij loopt het risico zijn partij en zijn land naar de afgrond te helpen”, schrijft vanochtend de hoofdredacteur van de krant Corriere della Sera, Ferruccio de Bortoli.

„Het moment om nog ultimatums te stellen is voorbij”, meent Italia Futura, de denktank van Luca di Montezemolo, president van Ferrari en ex-werkgeversvoorzitter. Montezemolo loopt zich net als oud-eurocommissaris Mario Monti en vele anderen warm als kandidaat voor het zakenkabinet.

Eigenlijk had Berlusconi gisteren de hele dag in Milaan willen blijven en ’s avonds de wedstrijd Bate Borisov-AC Milan op tv willen volgen. Maar roet in het eten gooide het voornemen van Papandreou om de Grieken in een referendum over het reddingsplan te laten stemmen. Een voornemen dat ook in Italië als onverantwoord is bestempeld.

De Milanese beurs verloor in de loop van de dag 6,8 procent. De rente op tienjarige obligaties steeg tot een recordhoogte van 6,33 procent, drie keer zoveel als Duitsland moet betalen voor het financieren van zijn staatschuld. En dus werd er gebeld naar Milaan en moest Berlusconi op verzoek van zijn kabinetsleden vervroegd terug naar Rome.

In Rome belde hij met Angela Merkel om haar gerust te stellen. Hij verzekerde haar „van de vastberadenheid van de Italiaanse regering om zeer snel de door Europa gevraagde maatregelen te nemen”.

Berlusconi overlegde gisteravond tot laat met zijn belangrijkste ministers over de maatregelen die hij al voor 15 november door de senaat kan loodsen. Vanochtend is het beraad voortgezet.

Niemand weet wat er uitkomt, maar gedacht wordt aan de verkoop van onroerend goed van de staat, al blijkt dit technisch complex. Een belasting op vermogens van rijken komt ook ter tafel, maar dat ziet Berlusconi zelf niet zitten. Een inkeerregeling voor belastingontduikers is een optie, maar dat is volgens Europa geen structurele maatregel. Over een akkoord met de Zwitserse regering om zwart geld van Italianen aldaar te belasten wordt onderhandeld. Meest waarschijnlijk is een decreet dat investeringen in infrastructuur moet stimuleren, de bureaucratie moet verminderen en de arbeidsmarkt moet liberaliseren. Al zal het versoepelen van het ontslagrecht niet nu al worden geregeld.

In hoeverre de plannen voldoende concreet zullen zijn om Europa, de G20 en de binnenlandse critici tevreden te stellen, moet in de komende 24 uur blijken. Of Berlusconi nog over het vertrouwen geniet om de internationale gemeenschap daarvan te overtuigen, is zeer twijfelachtig.

    • Bas Mesters