Grieks referendum schokt Europa

Tot veler ontzetting wil premier Papandreou een referendum houden over de met IMF en EU afgesproken bezuinigingen. Willen de Grieken niet gered worden?

De Griekse premier George Papandreou heeft een schok in Europa veroorzaakt met zijn onverwachte aankondiging dat Griekenland een referendum wil organiseren over het moeizaam bereikte Europese akkoord over schuldenafschrijving.

Vanmorgen ontstond paniek op de Europese beurzen. De euro levert een procent in ten opzichte van de dollar. Italiaanse staatsobligaties schoten omhoog naar 6,2 procent, een nieuw record sinds invoering van de euro. Met name financiële aandelen hadden zwaar te lijden. ING stond rond 13 uur 12,5 procent lager.

In de Europese politiek zijn de reacties op Papandreous voornemen scherp en vol onbegrip. In het Elysée, waar president Nicolas Sarkozy zich vanmiddag opmaakte voor telefonisch spoedoverleg met de Duitse bondskanselier Angela Merkel, werd het Griekse voornemen „irrationeel en gevaarlijk vanuit Grieks oogpunt” genoemd. In Duitsland zei de fractievoorzitter van de liberale coalitiepartner FDP, Rainer Brüderle, dat Europa zich nu moet voorbereiden op een Grieks bankroet. De Grieken hoeven volgens hem niet op nog meer hulp van Europa te rekenen wanneer zij niet bereid blijken hun problemen op te lossen.

Tekenend is ook een tweet van de Franse econoom Jacques Attali: „Het Griekse referendum is een ramp. Een nee betekent een faillissement [...] en een dodelijke bedreiging voor de ECB.” De afgelopen week leek de Europese schuldencrisis juist in rustiger vaarwater te zijn gekomen na het akkoord van de regeringsleiders over een omvangrijk noodpakket. Maar Papandreou koos gisteren voor een vlucht naar voren, die niet alleen de rust binnen Europa maar ook in Griekenland zelf op het spel zet.

Bij iedere bezuinigingsronde heeft de premier zijn parlementaire meerderheid in Athene zien krimpen. De regerende socialistische partij Pasok heeft nog 152 van de 300 zetels in het parlement – vanmorgen waren het dat er nog 153. Met een referendum hoopt Papandreou de positie van zijn kabinet te versterken en meer armslag te krijgen om de afspraken met IMF en EU uit te voeren.

Hij koos gisteravond op een partijbijeenkomst voor de aanval. Als er zo veel verzet is, aldus Papandreou, dan moeten de burgers hun verantwoordelijkheid zelf nemen: „Dat is democratie”. Zelfs zijn minister van Financiën was verrast.

Papandreou wees op de aanhoudende verlamming van de Griekse samenleving en op „geweld van mensen die niets meer te verliezen hebben”. Het verzet van de Griekse bevolking tegen het bezuinigingsbeleid lijkt nog elke dag te groeien.

Juist dat maakt het referendum een gok. De kloof tussen burgers en politiek groeit in hoog tempo. De Griekse kiezers willen schuldigen achter de tralies zien, politici die aftreden, schuldbekentenissen en nederigheid. Papandreou zelf staat ook onder druk. Voor veel kiezers is hij niet hun pleitbezorger in zwaar weer, maar een handlanger van de Europese Commissie en de schuldeisers. De Griekse crisis begon toen Papandreou in oktober 2009 aantrad. Hij onthulde dat het begrotingstekort groter was dan bekend. Vrijdag zou het Griekse parlement over het referendum stemmen.

Euroqueen Merkel: pagina 9

Italië kan ook failliet: pagina 21