Getapte overnamekoning die met soberheid pocht

De langst zittende topman van alle Nederlandse beursbedrijven gaat met pensioen. Jan Aalberts wordt commissaris. „Weg met de memocultuur.”

LANGBROEK - Morgen 23-02-2011 zal Aalberts Industries N.V. de jaarcijfers presenteren van 2010. CEO Jan Aalberts zal dan de cijfers toelichten . foto : Jan Aalberts zoals we hem deze week fotografeerden. © Dijkstra b.v.

Het Damrak verliest binnenkort een echte ondernemer. In zijn 25ste jaar als bestuursvoorzitter van het beursgenoteerde Aalberts Industries heeft oprichter, grootaandeelhouder en topman Jan Aalberts (1939) besloten de dagelijkse leiding uit handen te geven. Vanaf volgend jaar april zal Aalberts zich alleen nog als president manifesteren.

Jan Aalberts is een echte ondernemer. Daar zijn er weinig (meer) van op de beurs. Hij is geen ingehuurde professional, maar baas van een onderneming die hij zelf in 1975 oprichtte en in 1987 met succes naar de Amsterdamse aandelenbeurs bracht. Daar deed hij wat slechts weinigen doen, maar waar de beurs ooit wel voor is uitgevonden. Kapitaal aantrekken om mee te ondernemen.

En hoe. Aalberts werd de ongekrronde ‘overnamekoning’ van Beursplein 5. Onder zijn leiding pleegde het industriële bedrijf circa negentig overnames. Dat er al die jaren zo weinig miskopen tussen zaten, mag een klein wonder heten. Wetenschappers schatten dat circa driekwart van alle overnames mislukt. Aalberts groeide op eigen kracht en via het ‘kralen rijgen’ van een paar ton omzet naar 1,7 miljard euro nu.

In de eerste jaren waren overheden van groot belang voor Aalberts’ succes. Zijn belangrijkste financiers waren geen marktpartijen, maar provinciale participatiemaatschappijen en de toenmalige Nationale Investeringsbank – destijds volledig in handen van de Nederlandse staat.

Aalberts Industries is inmiddels een reus in componenten, fittingen en allerlei niet-sexy artikelen met wel sexy rendementen (zie inzet). Oprichter Aalberts is het type ondernemer dat Nederlanders graag zien. Geen last van praalzucht. Een bescheiden hoofdkantoor, een calvinistisch arbeidsethos in combinatie met een gezonde dosis relativering, nuchterheid en boerenverstand. Het ideale symbool voor journalisten. Wat vinden ondernemers hiervan? Even met Jan Aalberts bellen.

Beleggers zijn ook dol op hem. Begrijpelijk. Sinds 1987 leverde een aandeel Aalberts volgens beleggingsclub VEB 1838 procent rendement op. Dat is omgerekend 75 procent per jaar. De AEX-index groeide nog geen 7 procent per jaar sinds 1987. Jan Aalberts werd er veelvuldig voor gelauwerd. Zijn beloning bleef relatief bescheiden. Met optie- en aandelenbeloning stelt ‘zijn’ onderneming zich terughoudend op.

Het geheim? Hij houdt al jaren vast aan een paar principes. Koop alleen gezonde bedrijven die direct aan de winst bijdragen en geen kwakkelende tenten die opgelapt moeten worden. Koop bij voorkeur kleine bedrijven met goed personeel. Koop geen directe concurrenten en zorg dat bedrijven op eigen kracht winst maken, niet dankzij de gekozen financieringsconstructie.

Het benodigde kapitaal voor al die overnames werd vaak aangetrokken door nieuwe aandelen uit te geven – onderhands bij bevriende aandeelhouders. Soms leek het of hij na iedere aandelenuitgifte zijn haren weer wat langer liet groeien. Maar zijn belang verwaterde mee. De familie Aalberts bezit nog 13 procent van het bedrijf. Dat pakket was vanochtend 170 miljoen euro waard.

Kwartaalrapportages heeft Aalberts altijd onzin gevonden. Dat vergroot alleen maar de hijgerigheid van de beurs. Aalberts delegeert. Zijn talloze werkmaatschappijen moeten weliswaar op weekbasis de financiële gang van zaken aan het hoofdkantoor rapporteren, maar hebben relatief veel bewegingsvrijheid. Alleen zo kan het bedrijf volstaan met een houdstermaatschappij waar slechts 13 mensen werken. Het is de soberheid waar Aalberts overigens graag mee pocht.

In een interview met het FD zei hij ooit hierover: „Aalberts Industries heeft geen enkele vorm van memocultuur. Als het aan mij ligt, zal die er ook nooit komen. In een memocultuur is iedereen bezig met het maken van antwoorden. Tot je elkaar helemaal niet meer begrijpt en de telefoon pakt om de zaak op te lossen. Als ik me met details zou bemoeien, dan zou ik geen vertrouwen hebben in mijn managers. Als het zover zou komen, dan hoop ik dat mijn managers weggaan. Doen ze dat niet dan zijn het sufferds.”

Zijn eigenzinnigheid heeft hem ook flink geld opgeleverd. Aalberts Industries kreeg in 2006 een boete van ruim 100 miljoen euro opgelegd van de Europese Commissie. Het bedrijf werd ervan beschuldigd illegale prijsafspraken te hebben gemaakt over de koperen verbindingsstukken die installateurs gebruiken om gas-, water- en luchtleidingen te verbinden. Jan Aalberts vond het ‘belachelijk’. Het was volgens hem gebeurd bij een Brits dochterbedrijf dat toen nog niet onderdeel van het concern was en het kartel was al lang opgeheven. Hij ging procederen. Eerder dit jaar deed het Hof van Justitie van de Europese Unie uitspraak. Het Hof schrapte de gehele boete.

Jeroen Wester

    • Jeroen Wester