FNV: prijzenslag treft vakkenvuller

Het overleg over een nieuwe cao voor de 260.000 werk-nemers in supermarkten zit vast. De FNV wil actievoeren, maar heeft moeite de kwets-bare doelgroep – jongere werknemers – te mobiliseren.

Amsterdam 31-10-2011 AH-werknemers in aktie bij filiaal AH Museumplein Foto NRC Maurice Boyer

Vier donkere rasta-jongens zijn al zeker tien minuten fervent aan het trommelen als FNV-bestuurder Arie van der Pijl – grijs haar, snor, spijkerjack, wit actiehesje – plotseling iets te binnen schiet.

De kartonnen actieborden! Die staan nog ergens in een hoekje. Vlug deelt de vakbondsman ze alsnog uit aan zijn collega’s. Op de borden staan leuzen als:

‘In de supermarkt mag je gratis werken als het werk niet af is!’

‘Doorwerken tot 67 jaar? In de supermarkt ga je al met 19 jaar met pensioen!’

‘Vakkenvullen? Je kunt ze beter schoonmaken!’

‘Carrière maken in de supermarkt? Daar hebben de supermarktwerkgevers geen boodschap aan!’

Met „een hoop herrie” voert FNV Bondgenoten sinds gisteren actie voor een „fatsoenlijke” cao in de supermarktbranche. Voor de deur van het Albert Heijn-filiaal aan de Van Baerlestraat in Amsterdam Oud-Zuid, naast het Museumplein, heeft de vakbond zijn kamp opgeslagen.

Muziek schalt uit de luidsprekers, er zijn ballonnen (‘Ik [hartje] supermarktpersoneel’), er hangt een spandoek (‘Supermarkt wordt speeltuin!’) en voor iedereen is er koffie of thee, een gevulde koek en een kadetje met ham of kaas. Later op de dag verplaatste de demonstratie zich naar supermarkten in Purmerend en Den Helder.

Al negen maanden wordt er onderhandeld over een nieuwe cao, die geldt voor ongeveer 260.000 supermarktmedewerkers, van wie driekwart jonger is dan 23 jaar. Na zeven onderhandelingsrondes is het overleg vorige week vastgelopen.

FNV Bondgenoten eist een structurele loonsverhoging van 2 procent voor iedereen en voor jongeren van vijftien tot en met zeventien jaar nog eens 2 procent daarbovenop, vastgelegd in een cao voor één jaar.

De werkgevers – de Vereniging van Grootwinkelbedrijven in Levensmiddelen (VGL) namens de grote supermarktketens en het Vakcentrum namens de zelfstandige (franchise-) ondernemers – stellen een tweejarige cao voor met een totale loonsverhoging van 3,55 procent, in twee stappen. De eerste zou (met terugwerkende kracht) in oktober van dit jaar ingaan, de tweede stap volgend jaar oktober. De jongeren wordt bij elke stap één procent extra geboden.

De FNV-bond weigert hiermee akkoord te gaan. „De tweede verhoging zou in april volgend moeten plaatsvinden, niet pas in oktober”, zegt Van der Pijl. „Op deze manier wordt werknemers een half jaar loonsverhoging door de neus geboord.”

FNV Bondgenoten houdt vast aan zijn looneisen. Afgelopen donderdagavond liet Van der Pijl verstek gaan bij het cao-gesprek tussen de werkgevers en het CNV, de andere bond die de belangen van supermarktmedewerkers behartigt. Op vrijdag liep het door de FNV aan de werkgevers gestelde ultimatum af en kondigde de bond acties aan.

Vooralsnog gaat het niet om stakingen, maar om publieksvriendelijke acties. Bij de Albert Heijn in Oud-Zuid delen FNV’ers maandagochtend flyers uit aan voorbijgangers. Onder hen de 63-jarige Wim Polman. Hij was twaalf jaar kaderlid bij het FNV en is intussen met de VUT, maar met het „vechten voor de rechten van de supermarktmedewerker” wil hij niet stoppen.

„Meneer de agent, heeft u al een foldertje van mij”, vraagt Polman een passerende politieagent. „Ik heb niks met supermarkten”, riposteert deze zwakjes. Polman houdt aan. „Dat ben ik niet met u eens, u doet toch ook boodschappen?” Uiteindelijk vertrekt de agent mét flyer, die hij belooft eens te zullen doorlezen.

Mensen willen graag goedkoop boodschappen doen, zegt Polman, maar zien niet dat de prijzenoorlog ten koste gaat van het salaris van de caissière of vakkenvuller. „Vergelijk het met het uitpersen van een citroen. Je kunt wel blijven persen, maar op een gegeven moment is het op. Vroeger was Albert Heijn nog supersociaal, dachten ze daar echt aan de gezinnen achter de medewerkers. Maar tegenwoordig draait het alleen nog maar om geld verdienen.”

Alhoewel de vakbond nauwelijks leden heeft in die leeftijdscategorie, en jongeren bij de actie nergens te zien zijn, vraagt FNV Bondgenoten speciale aandacht voor de positie van jongeren in de supermarktbranche. Niet voor niets is voor Albert Heijn gekozen om de cao-acties af te trappen, zegt Van der Pijl. Samen met Jumbo heeft AH de meeste jongeren met lage lonen in dienst, zegt hij. „Op die manier betalen de supermarkten de prijzenoorlog.”

Jeugdige medewerkers worden „uitgebuit”, vindt Van der Pijl. „Vijftienjarige vakkenvullers verdienen zo’n drie euro per uur, de prijs van een pak koffie. Vaak krijgen zij niet eens alle gewerkte uren uitbetaald.”

Vakcentrum, de brancheorganisatie voor zelfstandige levensmiddelenwinkeliers, is het niet eens met het beeld dat de FNV schetst. „Van der Pijl vergeet de arbeidstijdverkorting mee te rekenen, waardoor het uurloon van een vijftienjarige in de levensmiddelendetailhandel uitkomt op 3,37 euro per uur. Dat is 35 procent meer dan het wettelijk minimum uurloon voor vijftienjarigen, dat 2,48 euro bedraagt! Bovendien is het meer dan in de meeste andere sectoren. Jongeren die langer in de supermarkt werken, krijgen daarnaast nog een verhoging wegens ervaringsjaren”, schrijft Vakcentrum in een reactie op zijn eigen website.

Het Vakcentrum „betreurt” het dat de bonden „niet hun verantwoordelijkheid nemen en de medewerkers zekerheid bieden in deze barre economische tijden”. De brancheorganisatie wil niet dat medewerkers de dupe worden van het uitblijven van een cao en heeft om die reden drie weken geleden besloten per 1 oktober jongstleden de salarissen met 1,7 procent te verhogen. Vakcentrum noemt de acties van FNV dan ook „misplaatst”.

FNV Bondgenoten beklaagt zich behalve over het loon van de jonge supermarktmedewerkers ook over de flexibele arbeidscontracten die zij krijgen aangeboden. „Er is geen plaats meer voor fulltime, goed opgeleide vakkrachten die carrière in de supermarkt willen maken”, zo schrijft de FNV in de folder die aan het winkelend publiek wordt aangeboden. „Er worden steeds meer jonge (goedkope) mensen aangenomen met tijdelijke, flexibele contracten voor weinig uren. [...] Het vervangen van vakkrachten door bijbaners is slecht voor de kwaliteit en de serviceverlening aan de klanten.”

De bond wil van het jeugdloon af. Volgens FNV is dat de reden dat jongeren moeilijk aan een fulltimebaan kunnen komen. Secretaris Pieter Verhoog van Vereniging van Grootwinkelbedrijven in Levensmiddelen, die op het Museumplein het woord voert namens de supermarktketens, noemt dit „onverantwoord”. „Het is een taak van de politiek om keuzes te maken, dat gaan we niet in deze cao regelen. Wij willen als branche ook niet vooroplopen bij het afschaffen van het jeugdloon, omdat we dan in een lastige positie ten opzichte van andere retailers terechtkomen.”

Het CNV, de andere onderhandelaar, trekt zijn eigen plan en praat morgen wél verder met de werkgevers over de cao voor de werknemers in supermarkten. Of FNV hierbij aanwezig is, is nog onduidelijk, maar het ziet er niet naar uit.

„Ik weet niet wat FNV Bondgenoten doet, dat moeten we afwachten”, zegt Verhoog. Achter zijn rug zwaaien FNV’ers demonstratief met ballonnen. Verhoog: „Wij vinden de eisen van Bondgenoten buitensporig en gaan ze niet opnieuw uitnodigen aan de onderhandelingstafel. Ze zijn zelf vertrokken. Ze hebben onze 06-nummers. Als ze willen, zijn ze welkom om verder te praten.”

Maar onderhandelaar Van der Pijl van de FNV-bond, die zo’n twintig meter verderop staat, zal écht niet zelf bellen of hij terug mag komen, zegt hij stellig. „Ik wacht op een uitnodiging. Die komt vanzelf weer.”

    • Barbara Rijlaarsdam