Elk jaar voorkomt griepprik enkele honderden doden

Het Geneesmiddelenbulletin veroorzaakte vorige maand onnodige ophef met twijfel over de griepvaccinatie. Dit is zeer schadelijk, betogen Jan Wilschut en Ted van Essen.

Het was weer eens goed raak vorige week – grote ‘ophef over de werking van de griepprik’ (NRC Handelsblad, 25 oktober) naar aanleiding van een artikel in het Geneesmiddelenbulletin (Gebu) over de vermeende onwerkzaamheid van de prik. Nu is er wel vaker discussie over de griepprik, maar het Gebu gaat deze keer wel erg met de botte bijl door griepprikland.

Zonder blikken of blozen wordt de griepprik afgedaan als onwerkzaam bij het grootste deel van de risicogroepen die het vaccin krijgen aangeboden van de Nederlandse overheid. De Gezondheidsraad, die de overheid adviseert over de griepvaccinatie, wordt weggezet als een organisatie die zich baseert op gebrekkige bewijsvoering. Het Gebu zet daarmee veel op het spel en veroorzaakt grote maatschappelijke schade.

Wat is er echt aan de hand? Zeker, er is verwarring over de werkzaamheid van de griepprik. Dit komt vooral doordat in de duizenden studies die zijn gedaan naar de griepprik vaak niet is gekeken naar de invloed van de vaccinatie op infectie met het griepvirus, maar naar ‘griepachtige’ ziekten of complicaties van griep, zoals longontsteking. Nu kunnen ‘griepachtige’ ziekten of longontsteking zeker het gevolg zijn van een infectie met het griepvirus, maar ze kunnen ook worden veroorzaakt door andere virussen of door bacteriën. Het is dan dus goed mogelijk dat je een vertekend beeld krijgt van de werking van het vaccin, dat alleen is gericht tegen het griepvirus.

Het enige juiste criterium voor de werkzaamheid van de vaccinatie is natuurlijk of een infectie met het echte influenzavirus erdoor wordt voorkomen. Juist vorige week werd in het wetenschappelijke tijdschrift Lancet Infectious Diseases een artikel gepubliceerd waarin 31 goed gecontroleerde onderzoeken op een rijtje worden gezet die voldoen aan dit strikte criterium.

Wat blijkt? De griepprik voorkomt in 59 procent van de gevallen infectie van gezonde volwassenen met het influenzavirus. Dit komt overeen met de resultaten van een goed gecontroleerde studie die in 1991-1992 in Nederland is uitgevoerd bij ruim 1.800 zestigplussers. In deze studie werd 50 procent bescherming gevonden.

De griepvaccinatie werkt dus wel degelijk. Het gaat niet aan om de prik aan de kant te zetten als onwerkzaam. Sterker nog – het is schadelijk. De ziektelast door influenza is enorm. Volgens schattingen van de Wereldgezondheidsorganisatie doen zich jaarlijks in de geïndustrialiseerde landen 3 tot 5 miljoen gevallen voor van ernstige ziekte ten gevolge van influenza en zijn er 250.000 tot 500.000 doden te betreuren. Voor Nederland wordt geschat dat het aantal sterfgevallen door complicaties van de griep rond de achthonderd per jaar ligt. Het aantal ziekenhuisopnames ligt vele malen hoger. De complicaties en sterfgevallen treden vooral op bij zestigplussers, de grootste doelgroep voor de griepprik. Als we door vaccinatie van de risicogroepen infectie met het influenzavirus kunnen voorkomen, al was het maar voor een deel, voorkomen we dus ook complicaties en sterfte door influenza. Dit is waar het om gaat bij de griepprik.

Jan Wilschut is hoogleraar moleculaire virologie aan het Universitair Medisch Centrum Groningen. Ted van Essen is huisarts en onderzoeker bij het Universitair Medisch Centrum Utrecht. Van hem verschijnt deze week Dokter Ted. Gezond blijven met de MAX-dokter.

    • Ted van Essen
    • Jan Wilschut