Vlaamse Boekenbeurs is media-event

De Antwerpse Boekenbeurs is elk najaar de motor achter de boekverkoop in België. Met 175.000 bezoekers is het een geliefd publieksevenement met veel bekende Vlamingen. Maar het literaire aspect wordt er weer belangrijker.

foto's van de startavond van de boekenbeurs 2012. foto's: Lisa Van Damme Lisa Van Damme: LVD

„De Antwerpse Boekenbeurs is de Wall-Mart van het boek”, zegt auteur Saskia de Coster. „Mensen die zelden boekhandels bezoeken, schaffen hier stapels aan.”

Gisteravond opende de grootste boekenbeurs van de Benelux – voor de 75ste keer en onder relatief gelukkig gesternte. De Vlaamse boekenverkoop zit iets in de lift, in tegenstelling tot de kwakkelende Nederlandse. Sinds 1932 trekken Vlaamse lezers in de herfstvakantie naar Antwerpen. Dit jaar zullen waarschijnlijk 175.000 mensen de 101 stands op het evenement in de Antwerp Expo bezoeken. Tussen de twee miljoen boeken – 60.000 titels – moeten de bezoekers hongerig speuren naar de kookboeken van tv-kok Jeroen Meus. En waar liggen de boeken van de razend populaire Santa Montefiore?

Uitgevers mogen op de beurs rechtstreeks verkopen, wat het evenement extra lucratief maakt. Toch gaat het de uitgevers niet puur om de omzet. „Als je het afzet tegen de jaaromzet”, zegt Chris Boudewijns van uitgeverij De Bezige Bij Antwerpen, „is onze beursomzet slechts 2 à 3 procent.” Bovendien is het duur er tien dagen aanwezig te zijn, zegt Els Wouters, verantwoordelijk voor het Belgische segment van uitgeverij Contact. „Je moet als uitgever je plek huren. Dat kost veel geld.”

De grootste waarde van de boekenbeurs schuilt in de publiciteit. Grote kranten als De Standaard, De Morgen en het tijdschrift Knack geven met speciale bijlages aandacht aan de beurs. Bovendien loopt de verkoop dóór. Boudewijns: „Boeken die worden aangeboden tijdens de beurs verkopen nog steeds tijdens Sinterklaas en Kerst.” Zo dicteert de Beurs de Vlaamse boekenverkoop in het najaar.

De boekenbeurs is traditioneel een gezinsuitje. Saskia de Coster ging er met haar ouders heen. „Als kind trapte ik lekker tegen de hoge stapels boeken aan. Dat deed ik zo hard dat ze omvielen. De verdere literaire beleving van het evenement gaat als kind een beetje aan je voorbij.”

Ook haar Vlaamse collega-auteur Erik Vlaminck heeft goede herinneringen aan de beurs: „Als dorpsjongen naar een stad als Antwerpen gaan was een belevenis op zich.” Het evenement werd toen nog georganiseerd in de Antwerpse stadsfeestzaal. Het gebouw maakte diepe indruk op Vlaminck. „Voor mij was het gebouw met dat prachtige glazen dak een boekenkathedraal. Ik beleefde de beurs op een bijna sacrale manier.”

Inmiddels is de Antwerpse boekenbeurs werk geworden voor schrijvers als Vlaminck en De Coster. Zo constateert Vlaminck dat de beurs de afgelopen jaren van een literaire beurs een echte boekenbeurs is geworden. „Veel van mijn collega-auteurs zijn daar ontevreden over. Er stonden op een gegeven moment ook wel heel veel kookboeken in de schappen.” Ook frustrerend is de overdreven media-aandacht die persoonlijkheden als Kim Clijsters krijgen als ze de beurs bezoeken. Toch ziet Vlaminck wel dat de boekenbeurs hard op weg is om zich weer op een literaire manier te profileren. „Ik zie een positieve ontwikkeling naar het literaire. Zo worden er steeds meer auteurslezingen op de beurs georganiseerd.”

Een veelgehoorde klacht is dat de beurs de Vlaamse boekhandel in de weg zit. Volgens Geert Joris, van boek.be, initiatiefnemer van de Antwerpse Boekenbeurs, is dat gebaseerd op ‘ellebogengevoel’. „Wij halen 3 procent uit de markt, maar geven uiteindelijk 10 procent terug.” Bovendien gaat het volgens Joris redelijk goed met de Vlaamse boekhandel. „Dit jaar groeide boekhandelketen Standaard met tien winkels. Daarnaast gingen er drie failliet. Ook gewoon door mismanagement hoor. Geen dramatische dingen.”

Chris Landuyt van De Slegte in Antwerpen is het daarmee eens. „Van een evenement rondom boeken kun je als boekhandelaar alleen maar profiteren.” Het effect van de Boekenbeurs kun je volgens hem het best vergelijken met het initiatief dat jaarlijks extra omzet genereert voor de Nederlandse boekhandel: de Boekenweek. „Jullie hebben de Boekenweek, wij hebben de Boekenbeurs.”