Rihms droom is bloedstollend

Rihm-Resonanz Der Maler träumt 29/10 Concertgebouw A’dam. ****

Wolfgang Rihm wordt zestig, volgend jaar. De ZaterdagMatinee wijdt onder de titel Rihm-Resonanz daarom maar liefst zes concerten aan de Duitser, met acht, overwegend niet eerder in ons land uitgevoerde werken. Te beginnen met een wereldpremière: Der Maler träumt voor bariton en ensemble.

De schilder is Max Beckmann, die in 1938 in Londen de rede Über meine Malerei uitsprak. Genoeg over kunst gekletst, vond Beckmann, wat hem voor ogen stond kon hij beter realiseren in de vorm van ‘een soort dronken visioen’. Rihm uitte zijn verwantschap met Beckmann in een prachtige toonzetting van dat visioen, met autoriteit gezongen door bariton Christian Miedl.

Der Maler träumt kenmerkt zich aanvankelijk door intense grilligheid op detailniveau, felle aanzetten die onmiddellijk vernevelen, dynamisch en wild associatief ensemblespel. Maar Rihms grote talent voor vorm maakt dat al die flarden in het hoofd van de luisteraar als puzzelstukjes in elkaar vallen. In de tweede helft wordt de kunstenaarsdroom van volmaakte expressie levensecht opgeroepen en uiteindelijk door de muziek zelf bloedstollend verbroken.

Voor Male über Male 2 nam de componist zijn eerdere klarinetsolo Vier Male als uitgangspunt. Die partij vol glissandi en microtonen, voortreffelijk gespeeld door Rihms leerling Jörg Widmann, wordt hier door negen instrumentalisten in een traag maar bevredigend proces ‘overgeschilderd’.

Widmanns eigen Dubairische Tänze vormden de burleske uitsmijter. Een verblijf in Dubai bracht Widmann tot onderzoek van zijn muzikale wortels, die in Beieren liggen. Asko/Schönberg bewees onder Reinbert de Leeuw in deze dubbelzinnig getitelde dansen ook als carnavalsfanfare uit de voeten te kunnen. De slagwerkers stalen de show met hun geklieder in uitversterkte emmers water.

    • Joep Stapel