Occupy-beweging is geen democratische uitwas

Volgens Matthijs Rooduijn en Sarah de Lange kun je het succes van de Occupy-beweging verklaren vanuit het populisme (Opinie, 28 oktober). Wat schiet je ermee op om de Occupy-beweging als populistisch te bestempelen? Het gaat hier juist om een politieke beweging die de democratie wil vernieuwen. Populisme als verklaringsmodel is te simplistisch. En ook te veelomvattend, want als met populisme alles verklaard kan worden, wat verklaart het dan nog echt? Als wantrouwen tegenover ‘de elite’ (en dat kunnen dus net zo goed politici en ambtenaren als bankiers en zakenmensen zijn) voldoende is om het over populisme te hebben, dan is elke sociale beweging populistisch.

Rooduijn en de Lange beweren verder dat de Occupyers tot nu toe nog niet als populistisch bestempeld zijn omdat ze niet rechts zijn en omdat er geen duidelijke leiders zijn.

Volgens mij zijn de volgende redenen waarom ze niet populistisch zijn veel belangrijker.

Ten eerste is Occupy eerder basis- of zelfs radicaal-democratisch dan populistisch. Dit wil zeggen dat de duizenden personen die wereldwijd de honderden pleinen bezet houden, juist de democratie willen hernieuwen.

De kern van deze veelkoppige beweging is niet het zeuren over de bestaande elite, maar het zoeken van alternatieve vormen van democratie. De kritiek op het democratisch bestel in de westerse wereld gaat veel verder dan ‘zich onvoldoende vertegenwoordigd voelen’. De pleinbezetters streven naar meer participatie en zelforganisatie.

De tweede reden waarom het populismelabel niet adequaat is, heeft te maken met het label an sich. Zo laat de politiek filosoof Ernesto Laclau zien dat dit label een geuzenterm is. Populisme is een verwijt dat graag gebruikt wordt om de legitimiteit van de tegenstander, vaak nieuwe politieke actoren, onderuit te halen.

Rooduijn en De Lange zeggen dat ze het label niet diskwalificerend willen gebruiken, maar doen dit pas nádat ze ook hebben vastgesteld dat de Occupyers „dichotoom en weinig genuanceerd” zijn.

Het klassieke verwijt achter het populismelabel steekt ook weer zijn kop op: politiek is veel te complex om door „de gewone mensen” begrepen te worden, en populisten reduceren deze complexiteit schaamteloos om met emoties electorale politiek te bedrijven. Maar het is juist dit statement dat anti-democratisch is. Door politiek voor experts te claimen, wordt ‘de democratie’ (lees: de bestaande orde) beschermd tegen de ‘uitwassen’ van de democratie (lees: verdere democratisering).

Christian Scholl

Lecturer Political Science, Universiteit van Amsterdam