Maak eens een sjaal... ...voor een boom

In Nederland zijn tientallen groepen urban knitters. De straatkunst wordt gedoogd.

De wildbreiers willen nu wel wat meer underground worden.

y8070 ball of wool with needles. - Wolle, Wollknaeuel, Wollkn„uel, Nadeln. 16.10.2004 - NUR DIGITAL ONLY, 49 MB. Copyright: Eberhard Grames / Bilderberg *** Local Caption *** 01245434 Eberhard Grames/Hollandse Hoogte

Straatkunstenaar Banksy is hun grote voorbeeld, al kiezen ze zelf niet voor verf maar voor brei- of haaknaald en draad. Daarmee versieren de dames van BreiwerkWest al een aantal jaren de straten van Amsterdam. Van fietsnietjes tot verkeersborden, bomen en bruggen. Het doel? De wereld een stukje vrolijker maken.

Ze doen aan urban knitting, ook wel guerrilla knitting of yarn bombing genoemd. Een fenomeen dat in 2005 begon met een klein blauw/roze mutsje dat eigenaresse Magda Sayeg breide voor de deurknop van haar winkel in Houston, Texas. Voorbijgangers stonden stil en zelfs automobilisten stapten uit om het beter te bekijken. Toen ook haar beenwarmer voor een verkeersbord een hit bleek, richtte Sayeg het collectief Knitta Please op. Inmiddels hebben ze overal ter wereld duizenden lantaarnpalen, parkeermeters, telefoonpalen en standbeelden voorzien van felgekleurde breiwerkjes en zijn er over de hele wereld soortgelijke groepen actief. Hoewel de dames van Knitta Please worden gezien als de eerste wildbreisters, wordt daar op internet druk over gediscussieerd. Er circuleert een hardnekkig gerucht over een ingepakte boom in Den Helder, die al in 2004 gemaakt zou zijn.

Ellis Bartholomeus en Sandra Claesen zijn twee jaar geleden begonnen met wildbreien. Later kwam Jacqueline Verheugen erbij. Ze willen hun leeftijd liever niet geven. Verheugen: „Hou het er maar op dat we allemaal begin veertig zijn.”

Bartholomeus: „Ik werd door Sandra uitgenodigd om een keer mee te gaan naar een breiavond van Stitch ’n Bitch in Amsterdam Noord. Op die avonden zitten allerlei mensen samen te breien. Ik vond het meteen hartstikke leuk, het is erg gezellig en je hebt fijn iets om handen. Dat kletst lekker makkelijk. Toch leek het me nog leuker als we allemaal aan hetzelfde project zouden werken. Daarom zijn we begonnen met BreiwerkWest. In eerste instantie met een paar vrouwen uit onze omgeving, later werden dat er steeds meer.”

Inmiddels bestaat BreiwerkWest twee jaar en komen ze iedere eerste donderdag van de maand bijeen in Amsterdam. Meestal op het terrein van de Westergasfabriek, waar ook de meeste werken hangen. Hoeveel mensen er komen, is nooit bekend, aan leden doen ze niet. Bartholomeus: „Natuurlijk hebben we een vaste kern, soms is dat het enige clubje dat komt, soms zijn het er veel meer. Op drukke avonden zitten we met zijn vijftienen. Vooral vrouwen maar soms ook een enkele man.”

Inmiddels telt Nederland tientallen urban knitting-groepen, actief in steden als Nijmegen, Utrecht, Dordrecht en zelfs Nieuw-Lekkerland. Vandaag is de opkomst in Amsterdam groot. Vanaf 19.00 uur lopen er verschillende vrouwen in en uit. Tussen hen studentes, enkele veertigers op Crocs, een dame op leeftijd en ook opvallend veel vlotte vrouwen. Ze zijn vandaag aangeschoven bij de wekelijkse breiavond in handwerkwinkel Penelope Craft. Ze zijn al een aantal weken bezig met een boomproject: ze willen een grote boom volhangen met gehaakte en gebreide blaadjes, zodat deze als de echte zijn gevallen, goed te zien zijn. Wie binnenkomt, schudt eerst een tas leeg boven een groeiende berg gehandwerkte blaadjes in verschillende groentinten in het midden van de ruimte.

De patronen zijn simpel, maar wie hulp nodig heeft kan het Sandra vragen. De textielkunstenares legt het geduldig uit. Hoeveel blaadjes er gemaakt worden, is niet belangrijk. Bartholomeus: „Als we ze maar op kunnen hangen voordat de bomen kaal zijn, is het prima.”

In het buitenland werken sommige urban knitting-groepen vanuit feministisch oogpunt. Ze beschouwen het als de vervrouwelijking van street art; een wereldje dat normaal gesproken gedomineerd wordt door mannen.

Normaal gesproken is street art gehuld in mysterie, maar urban knitting is veel toegankelijker, vooral omdat het door de overheid wordt gedoogd. Officieel, vertelt een woordvoerder van de politie, is het urban knitting „een verandering aan de openbare ruimte zonder toestemming.” Maar omdat de breisels, in tegenstelling tot graffiti, geen schade aanrichten, is het geen vandalisme.

De meerderheid van de groepen is het toch, net als in Amsterdam, vooral om de gezelligheid te doen. Bartholomeus: „En om de stad een beetje opvrolijken.” Of zoals ze het in Amerika zeggen: wrapping something cold in a warm blanket.

Een fotoboek over urban knitting gaat rond. „Kijk, Malia’s werk staat erin.” De aanwezigen bekijken de foto’s met ontzag. Malia Mather is de eigenaresse van Penelope Craft. De van oorsprong Amerikaanse is jonger dan de andere dames, draagt een zelfgebreid vestje, een kort jurkje en hakken. Ze zit in het collectief The Ladies Fancywork Society, een van de eerste urban knitting-groepen ter wereld. Mather: „Toen ik voor het eerst van Knitta hoorde, vond ik het meteen cool. Ik vond breien altijd al leuk en op deze manier kun je het gebruiken om de stad op te vrolijken.”

Om ervoor te zorgen dat het werk van BreiwerkWest zo lang mogelijk blijft hangen, worden er afspraken gemaakt. Verheugen: „We hebben een keer slagbomen ingepakt, daarvoor hebben we wel eerst de portier ingelicht. Het zou toch zonde zijn als al die moeite voor niets is geweest en alles de volgende dag al is verdwenen.”

Dat is een groot contrast met graffiti kunstenaars die vooral ’s nachts aan de slag moeten. „Als alles hangt, blijven we meestal nog even zitten: onder het genot van een wijntje kijken naar de reacties van het publiek.” Echt underground is urban knitting dus niet echt meer. Zelfs kinderboekenschrijfster Francine Oomen komt openlijk uit voor haar breiprojecten. Verheugen: „We willen nu eigenlijk wel wat meer underground worden.”