Kirgies met een oogje op democratie

Kirgies Almazbek Atambajev zal een aparte president in Centraal-Azië zijn: gematigd en gekozen. Mits fraude uitblijft en vrede standhoudt.

Almazbek Atambayev meets supporters at the outskirts of Bishkek, Kyrgyzstan, on Thursday, Oct. 27, 2011. Atambayev, who formally handed over his duties as prime minister, is seen as favorite to win the Oct. 30 presidential election. (AP Photo/ Vladimir Voronin) AP

De Kirgiezen noemen Almazbek Atambajev, die gisteren de presidentsverkiezingen won, hun eigen Poetin. Omdat hij zulke goede banden heeft met het Kremlin (twee weken geleden nog dronk hij thee met Poetin in Moskou). Omdat hij, als eerbetoon aan de Russische premier en aanstaand president, een bergtop in het machtige Tian Shan-gebergte naar hem vernoemde. Omdat hij, vlak na een bezoek aan Moskou, bedacht dat de Amerikanen hun legerbasis in Kirgizië moesten opdoeken – een vurige wens van het Kremlin.

Maar verder zijn er weinig overeenkomsten. In tegenstelling tot Poetin gaat de 55-jarige Atambajev, die nu premier is, door voor een gematigd politicus. Een sociaal-democraat die het beste voor heeft met zijn land. Ook al heeft hij dan, net als iedere andere Kirgizische politicus, grote familie-, clan-, regionale-, en etnische belangen te verdedigen.

Naar verwachting zal hij de pro-democratische koers voorzetten die is ingezet sinds de val van de autoritaire leider Koermanbek Bakijev, in april vorig jaar tijdens een bloedige burgeropstand (80 doden). Onder leiding van interim-president Roza Otoenbajeva werd Kirgizië in juni, via een referendum, een parlementaire democratie – een unicum in Centraal-Azië, waar voor de rest louter autoritaire presidenten regeren.

Atambajev, een vertrouweling van Otoenbajeva die ook kort onder Bakijev diende maar zich later tegen hem keerde, zegt verder te willen bouwen aan die prille democratie.

De vraag is of hij voor stabiliteit kan zorgen. De breuk tussen het rijke ‘Kirgizische’ noorden en het arme, vooral door etnische Oezbeken bewoonde zuiden blijft groot.

Twee maanden na de opstand brak in het zuiden hevig etnisch geweld uit. Er vielen 400 doden, vooral Oezbeken. Nog altijd heerst bij Oezbeken diep wantrouwen tegenover de Kirgizische leiders, omdat die in hun ogen niet hebben gezorgd voor gerechtigheid. Atambajev heeft de steun van Oezbeken. Maar die heeft hij te danken aan hun angst voor de andere kandidaten: felle Kirgizische nationalisten uit het zuiden.

De eerste signalen stemmen niet optimistisch. Tegenstanders van Atambajev weigeren zijn zege te erkennen en dreigen met consequenties. Er zou gefraudeerd zijn, getuige de 63 procent van de stemmen die hij kreeg. Vooraf dacht niemand dat hij voldoende stemmen zou krijgen voor een absolute meerderheid en zo een tweede ronde zou ontlopen.

OVSE-waarnemers melden inderdaad „ernstige onregelmatigheden”, maar zeggen ook „optimistisch” te zijn over de democratische toekomst van Kirgizië. Waar retoriek zoals die van de tegenkandidaten toe kan leiden, is echter ongewis in een land waar de vrede breekbaar is.

Chris Hensen