Geronseld, voor eten en een broek

Kenia maakt in buurland Somalië jacht op Al-Shabaab.

Daarmee jaagt het ook op eigen burgers, die door de terreurgroep zijn geronseld in Keniaanse sloppenwijken.

Members of the al Qaeda-linked insurgents al Shabaab distribute relief to famine-stricken internally displaced people at Ala Yaasir camp at Km50 out of Somalia's capital Mogadishu September 3, 2011. More than 800,000 Somalis are refugees, according to U.N. estimates, while up to 1.5 million are displaced within the Horn of Africa country. Picture taken September 3, 2011. REUTERS/Feisal Omar (SOMALIA - Tags: SOCIETY CIVIL UNREST TPX IMAGES OF THE DAY POLITICS) REUTERS

Beteuterd luistert de 15-jarige John naar de donderpreek van zijn voetbaltrainer Ochieng op het door een hoge muur omheinde sportveld van de sloppenwijk Majengo. „Laat je niet door Al-Shabaab een heilige oorlog inlokken. Ze geven jullie een hersenspoeling”, spreekt hij zijn voetbalteam toe. Het gezicht, vol puistjes, van John verkrampt: „Dat is niet waar, coach”, sputtert het jochie tegen. „Ze zorgden voor me, ze gaven me eten en kleren. Wie anders in Majengo kijkt naar ons om, behalve die kerels van de moskee.”

John was twee weken zoek in de sloppenwijk Majengo in de Keniaanse hoofdstad Nairobi. In het geheim had Al-Shabaab hem van een moskee in Nairobi overgebracht naar een onderduikadres in de noordelijke stad Garissa, om vandaar te vertrekken naar Somalië, waar het Keniaanse leger sinds vorig maand vecht tegen de terroristen. Maar Al-Shabaab liet hem vrij, nadat ouders bij de politie aangifte hadden gedaan van hun verloren zonen. John keerde terug naar zijn familie en verscheen vandaag weer op de training van de voetbalclub in Majengo.

Het terrorisme van Al-Shabaab heeft een nieuwe dimensie gekregen. Het is niet alleen meer van Somalische radicalen, maar verspreidt zich onder andere volkeren van Oost-Afrika. Een rapport van de Verenigde Naties over de gevolgen voor de Oost-Afrikaanse regio van de chronische instabiliteit in Somalië noemt de vorming van aan Al-Shabaab verbonden groepen in Kenia „een alarmerende trend”. Al enkele honderden Kenianen vechten bij de terreurgroep in Somalië. Tientallen anderen houden zich op in Kenia om aanslagen te plegen. De 28-jarige Elgiva Oliacha bijvoorbeeld. Hij liet zich tot Mohamed Seif omdopen en gooide vorige week in Nairobi in naam van Al-Shabaab granaten in een bar en op een busstation en kreeg daarvoor later in de week levenslange gevangenisstraf.

„Wij leven hier dicht op elkaar, in de sloppen ken je elkaar, we weten bij wie je slaapt, met welke bende of groep je rondhangt. De sloppen kennen geen geheimen”, vertelt de 23-jarige Omosh Otienno, die rondhangt bij de training. Zijn 14 jaar oude broer sloot zich aan bij Al-Shabaab, geronseld door een zekere Reagan. „Iedereen kent Reagan. Ik denk dat er vanuit Majengo al tachtig jongeren naar Somalië zijn verdwenen.”

De geronselde strijders zijn veelal geen Somaliërs maar Kenianen. Ze hebben hun christelijke geloof afgezworen en verruild voor een radicale versie van de islam. De Keniaanse Al-Shabaab-leden vormen een hecht netwerk in Nairobi, Mombasa, Eldoret en Garissa, met meestal een moskee als actiecentrum. „Deze op Al-Shabaab geïnspireerde en door Al-Shabaab gecontroleerde extremistische groepen kunnen de nieuwe generatie van terroristen gaan vormen”, waarschuwen de VN.

Robert Omolo is de vader van de 16-jarige verloren zoon Victor. De oude man loopt door een smal moddersteegje naar zijn onderkomen van twee bij vijf meter. „Het was zo’n lieve jongen, echt een familiekind”, treurt hij over zijn door Al-Shabaab geronselde zoon. Nadat Victor moslim was geworden, kwam hij steeds minder thuis slapen. „Zijn karakter veranderde, hij werd snel kwaad, hij accepteerde mijn gezag niet meer. Vrijwel iedere nacht sliep hij in de moskee. Hij ontving er eten, kleren en geld.”

Een geschatte 60 procent van de inwoners van Nairobi woont in sloppenwijken, in een keiharde wereld van gangsters, bendes en corrupte politieagenten. Majengo staat bekend om het hoge aantal prostituees, met een preferentie voor vrouwen van boven de veertig. Iedere inwoner rent mee in de ratrace voor een beetje inkomen. Het ultieme rolmodel voor een opgroeiende jongen is de bendeleider met de grootste buit en de meeste vrouwen. De politie kijkt voor een paar dubbeltjes de andere kant op. In de afwezigheid van een effectief overheidsgezag maken tribale en semireligieuze milities de dienst uit in de krottenwijken. Een vruchtbaar terrein voor Al-Shabaab.

Waarom zien we toch altijd alleen maar kinderen in de moskee, begonnen bezorgde ouders in Majengo zich af te vragen. „Tot diep in de nacht kreeg Victor er onderwijs”, vervolgt zijn vader. „Ze leerden hem over de islamitische oorlogen in Afghanistan en Jemen. Ik vond in zijn kleren eens een video over Al-Shabaab, met hun wapperende zwarte vlag. Je zag hoe jongeren werden getraind.”

Hij begon zich steeds meer zorgen te maken over Victor. Hij kreeg bezoek van Reagan, de ronselaar. Die bood hem geld voor zijn zoon. „Ik weigerde, maar ik weet zeker dat andere ouders en ook de politie wel geld aannemen van Al-Shabaab.” Twee weken geleden vertrok Victor met één schoon T-shirt en een broek als bagage naar Mombasa, net als Garissa een doorvoerhaven voor rekruten. Sindsdien werd niet meer van hem vernomen. „Ik denk dat hij al in Somalië zit. Ik zal hem niet meer terugzien. Van al onze zonen in Majengo die naar Somalië vertokken, is er nog nooit één levend teruggekomen.”

Meer wil vader Robert niet over Victor vertellen. „Te gevaarlijk”, zegt hij. „De regering is een klopjacht op Al-Shabaab begonnen en de groep is ondergronds gegaan, maar niet verdwenen. Als ze weten dat ik over Victor heb verteld, ben ik vanavond dood.”

Nu Kenia de klopjacht op Al-Shabaab heeft geopend, verwacht voetbalcoach Ochieng wraak door de terroristen in Majengo. „Van mijn twaalf spelers in mijn team raakte ik er al twee kwijt aan Al-Shabaab”, vertelt hij. „Dit soort jonge kinderen heeft nog geen hersenen. Wanneer een ronselaar aan zo’n sloppenjochie iets materieels biedt, dan gaat het kind direct voor de bijl.” Ochieng gaat ondanks het gevaar door met zijn campagne tegen de ronselaars van Al-Shabaab. „Ik bederf hun zaakjes en daarom zal Al-Shabaab me tot doelwit maken.”

    • Koert Lindijer