Ditmaal ging Sojoez wél omhoog

In Kazachstan is gisteren een Sojoez-raket gelanceerd. Twee maanden geleden ging het nog mis. Toen stortte een raket vlak na de lancering neer. Motorpech, blijkt nu.

TOPSHOTS A Russian unmanned cargo spacecraft Progress M-13M carrying supplies for the International Space Station (ISS) blasts off from the Russian leased Kazakhstan's Baikonur cosmodrome, on October 30, 2010. AFP PHOTO AFP

De ruimtevaartwereld keek gisteren gespannen mee naar wat ook een saaie routinelancering had kunnen zijn. Het was de zoveelste Sojoez-U-raket die vanaf een lanceerplatform in het ruimtevaartcomplex Baikonoer in Kazachstan opsteeg, maar het was de eerste na de mislukte lancering op 24 augustus.

Bij die raket faalde de raketmotor van de derde rakettrap, die vervolgens neerstortte in het dunbevolkte Siberische Altai-gebied, ten oosten van Baikonoer. Het was een onbemande bevoorradingsmissie met brandstof, zuurstof, voorraden en onderdelen voor het internationale ruimtestation ISS.

Grote commotie was het gevolg. Niet omdat de zeskoppige bemanning van het ISS het niet even zonder bevoorrading kon stellen, maar omdat vrijwel dezelfde raketmotor, van het type RD-0110, ook in de derde trap zit van de Sojoez-FG. Na het pensioen van de Space Shuttle is dat de enige raket die bemande toegang tot het ISS biedt.

De lancering van de volgende ISS-bemanning werd opgeschort. Daarmee was de ISS-bemanning voor het eerst sinds 2009 teruggebracht tot drie man. ISS-partner NASA, geconfronteerd met de Amerikaanse afhankelijkheid van het Russische ruimtevaartagentschap Roskosmos, meldde dat het station zelfs geheel verlaten zou worden als er eind november geen zicht was op een oorzaak en een remedie. Ook de lancering van de Nederlandse ESA-astronaut André Kuipers werd uitgesteld. Ondertussen zocht een commissie van Russische ingenieurs koortsachtig naar de reden van het ongeluk, dat volgde op een reeks mislukte Russische lanceringen dit jaar.

Een ontwerpfout leek, na 745 succesvolle Progress-lanceringen, uitgesloten. Van het neergestorte wrak was ondanks uitgebreide zoektochten weinig bruikbaars teruggevonden. Maar uit per radio doorgezonden vluchtgevens bleek dat vlak voor het fatale moment de brandstoftoevoer naar een gasgenerator stokte. Die verbrandt brandstof (kerosine) en drijft met de vrijkomende verbrandingsgassen een turbopomp aan die de rest van de brandstof en zuurstof onder hoge druk in vier verbrandingskamers perst, waar ze verbranden en circa dertig ton stuwkracht leveren.

„Waarschijnlijk is er een klein vreemd object in de brandstofleiding terecht gekomen dat de brandstoftoevoer geblokkeerd heeft”, zegt Bernardo Patti, hoofd van het ISS-programma van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA, die inzage kreeg in de conclusies van de onderzoekscommissie. „De temperatuur in de gasgenerator liep op, en de boordcomputer heeft toen de raketmotor uitgeschakeld”. Een officieel rapport is nog niet verschenen.

Kwaliteitscontroles, video-opnamen van de assemblage en herinspectie van eerder afgeleverde RD-0110-motoren moeten herhaling voorkomen.

NASA-chef ruimtevaartoperaties Bill Gerstenmaier feliciteerde de Russen met de succesvolle lancering, en bevestigde dat nu alleen de gebruikelijke routinetests de volgende vlucht in de weg staan. Tijdens een persconferentie vorige week uitte astronaut en Shuttle-veteraan Ron Garan, lid van de bemanning die in november meevliegt, zijn vlieglust en vertrouwen in de nagekeken Sojoez bijna onpatriottisch: „Voor mij is de Sojoez een sportwagen, en de Shuttle een 18-wielertruck.” De vlucht van de Nederlandse astronaut André Kuipers, die ook per Sojoez vertrekt, staat nu gepland voor 21 december.

    • Bruno van Wayenburg