Afraden griepprik is ongenuanceerd en onverantwoord

Het Geneesmiddelenbulletin schreef dat de griepprik niet werkt. Alle media namen dit ten onrechte over. Zo’n prik heeft wel degelijk nut, aldus Henk Jan Out.

Opnieuw voltrekt zich een discussie over griepvaccinatie. Nadat Zembla vorig jaar al had gesuggereerd dat met deze herfstvaccinatie van alles mis was, bracht het Geneesmiddelenbulletin weer een ‘meta-analyse’ door hoofdredacteur Dick Bijl. Conclusie: de griepprik werkt niet. Positieve resultaten komen vooral van commerciële studies. Hiervan houdt Bijl niet. Hij vindt deze studies gemanipuleerd.

Het Geneesmiddelenbulletin afficheert zich als onafhankelijk en krijgt rijkssubsidie. Ingezonden brieven kent het blad niet. Vandaar deze reactie in NRC Handelsblad.

De media doken opnieuw erop – eerst Trouw, toen kreeg Bijl carte blanche in TROS Radar, daarna NRC, vervolgens opnieuw Trouw, met huisarts Hans van der Linde en Roel Coutinho van het RIVM, en de Volkskrant, met Coutinho en Jan Wilschut, gevolgd door Moraalridders van de EO, weer met notoire industriehater Van der Linde. De Telegraaf meldde op Twitter de discussie te negeren.

Waar komt dit debat vandaan? Hebben we nieuwe gegevens? Deze vraag is relevant omdat de perceptie van het publiek over het nut van vaccinatie toch al op een dieptepunt is, getuige de perikelen rondom de HPV-vaccinatie van jonge meisjes en de vermeende relatie tussen het BMR-vaccin – tegen mazelen, bof en rode hond – en autisme. Deze laatste discussie speelde zich vooral af in het Verenigd Koninkrijk en bleek later te berusten op frauduleus onderzoek van chirurg Andrew Wakefield.

Het is alle deskundigen allang bekend dat het bewijs over het nut van griepvaccinatie niet sterk is. De meeste onderzoeken kunnen de strenge eisen van evidence-based medicine niet doorstaan, grotendeels wegens de intrinsieke beperkingen van grieponderzoek. Dubbelblinde trials zijn onuitvoerbaar en het virus verandert elk jaar van gedaante.

Virologen zeggen voldoende ander bewijs te hebben voor het nut van griepvaccinatie. Uit een systematisch overzicht dat onlangs in The Lancet Infectious Diseases verscheen, blijkt dat de griepprik wel werkt, maar wellicht niet zo goed als we dachten.

Is het ontbreken van bewijs reden om de prik niet te geven? Dit is iets te kort door de bocht. Niet-gerandomiseerd bewijs kan zeker relevant zijn.

Wat meer zorgvuldigheid had het Geneesmiddelenbulletin gesierd, om het toch al broze vertrouwen van het publiek in het nut van vaccinaties niet verder te beschadigen. Geheel terecht noemde Coutinho dit in de Volkskrant „onverantwoord”. Bijl had zich moeten verzekeren van mede-auteurs met een virologische achtergrond en methodologen met specifieke kennis van systematische reviews. Daarna had hij het moeten sturen aan een medisch tijdschrift, opdat het een robuuste peer review had gekregen. Nu is het een verhaal van de hoofdredacteur in zijn eigen blad, ogenschijnlijk op kruistocht tegen de farmaceutische industrie.

Prof.dr. Henk Jan Out is bijzonder hoogleraar farmaceutische geneeskunde aan het UMC St Radboud Nijmegen en vice-president clinical research bij MSD in Oss.