VS laten zich de les niet lezen in de luchtvaart

De VS blijven zich verzetten tegen Europese maatregel om de uitstoot van broeikasgassen in de luchtvaart te verminderen.

Paul Luttikhuis

Het wordt nog lastig voor Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen. Vanaf 1 januari mogen ze alleen nog in Europa landen als ze meedoen aan het Europese systeem van emissiehandel in broeikasgassen, dat op die dag wordt ingevoerd voor de luchtvaart. Maar het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden keurde begin deze week een wet goed (waar de Senaat nog over moet oordelen) die deelname aan emissiehandel juist verbiedt. Luchtvaartmaatschappijen als American Airlines, en Delta Airlines hebben straks de keuze: de Amerikaanse óf de Europese wet overtreden.

De luchtvaart is verantwoordelijk voor 2 tot 3 procent van de wereldwijde emissies van broeikasgassen, die bijdragen aan de opwarming van de aarde. De klimaatschade wordt versterkt doordat de emissies op grote hoogte plaatsvinden. Door de snelle groei van de sector neemt de vervuiling maar toe. In de EU bijvoorbeeld is de uitstoot van broeikasgassen door de luchtvaart sinds 1990 met zo’n 110 procent toegenomen.

Maar op wiens conto komen broeikasgassen van een vliegtuig dat opstijgt in New York en landt in Amsterdam? Klimaatonderhandelaars vonden het onderwerp te ingewikkeld voor hun toch al gecompliceerde debat. Ze hebben de kwestie daarom in de jaren negentig van de vorige eeuw doorgeschoven naar de International Civil Aviation Organization (ICAO).

Al meer dan tien jaar wordt er in de ICAO over gepraat – zonder resultaat. Brussel besloot een paar jaar geleden om niet langer te wachten. Met ingang van 2012 vallen alle vluchten van en naar Europese luchthavens onder de emissiehandel. Luchtvaartmaatschappijen krijgen 85 procent van hun emissierechten gratis, de rest wordt geveild. Ze kunnen rechten kopen als ze hun plafond overschrijden – of proberen om onder dat plafond te blijven door het inzetten van zuinige vliegtuigen of door energievriendelijker te vliegen. Zo moet de emissiehandel bijdragen aan een schonere luchtvaart.

De Verenigde Staten vinden het Europese plan schadelijk voor een sector die het, mede door de economische crisis, toch al niet gemakkelijk heeft. De maatregel „tapt fondsen af die hard nodig zijn voor investeringen in luchtvaarttechnologie, duurzame alternatieve brandstoffen en infrastructurele verbeteringen”, schrijft de Amerikaanse Air Transport Association. De luchtvaartindustrie vreest dat de maatregel de Amerikanen tot 2020 ruim 3 miljard dollar gaat kosten.

John Mica, de Republikeinse voorzitter van de transportcommissie van het Huis van Afgevaardigden, noemt het ‘tax grab’, een ordinaire en illegale belastingmaatregel. „De meter begint te lopen als een vliegtuig opstijgt van een willekeurig punt in de VS tot het is geland in Europa.” Hij vindt het onacceptabel dat Europa belasting heft voor de CO2 die wordt uitgestoten in het Amerikaanse luchtruim en boven de Atlantische Oceaan.

Volgens Mica zal de ICAO volgende maand met een overweldigende meerderheid een resolutie aannemen die de emissiehandel afwijst. Want ook landen als Brazilië, Rusland en Japan hebben grote bezwaren. India heeft al gezegd de zaak te zullen aankaarten bij de Wereldhandelsorganisatie. En China heeft gedreigd met het intrekken van orders bij Airbus als Europa toch doorzet – het land vindt dat de EU voor China, als minder ontwikkeld land, een uitzondering moet maken.

De EU is niet van plan de maatregel terug te draaien. En niet-Europese maatschappijen uitsluiten zou tot concurrentievervalsing leiden voor de Europese luchtvaartmaatschappijen. Het Europese Hof in Luxemburg heeft bovendien in een voorlopige uitspraak gezegd dat het plan niet in strijd is met het internationaal recht. „We vertrouwen erop dat de VS het Europese recht zal respecteren, zoals de EU altijd het Amerikaanse recht respecteert”, twitterde Connie Hedegaard, eurocommissaris voor Klimaat, deze week.

In Brussel wijzen ze erop dat landen kunnen ontkomen aan de Europese emissiehandel als ze aantonen dat ze thuis maatregelen nemen die vergelijkbare ‘klimaatwinst’ opleveren. „De EU staat open voor een debat over de implementatie van de wetgeving, maar is niet van plan die aan te passen”, zegt Isaac Valero-Ladron, klimaatwoordvoerder van de Europese Commissie.