Van Gogh vermoord?

Steven Naifeh en Gregory White Smith, de auteurs van Van Gogh : The Life , verzuchten dat ze bang zijn dat hun ‘onthulling’ over de ‘moord’ op Van Gogh de rest van hun biografie zal overschaduwen (NRC Handelsblad, 17 oktober). Dat hebben ze dan aan zichzelf te wijten. Ze brengen geen nieuwe feiten, alleen de veronderstelling dat Van Goghs dood het gevolg is van schietgrage jongens. Alle getuigen (Anton Hirschig, Adeline Ravoux) of degenen die er uit de eerste hand van hoorden (Theo van Gogh, Emile Bernard) verklaren dat Van Gogh de deur van de Auberge Ravoux binnenstapte met de mededeling dat hij zichzelf verwond had. Toen na vele uren bleek dat hij het niet zou halen, had hij daar vrede mee, als hij zou genezen „zou hij het nog een keer moeten doen” (Emile Bernard hoorde dit van Theo of van de behandelende arts, Dr. Gachet).

Volgens de auteurs wilde hij de pestkoppen beschermen die hem beschoten hadden, door voor te wenden dat hij een zelfmoordpoging had gedaan. Maar niet lang daarvoor had Van Gogh nog geschreven dat iemand die zelfmoord pleegt, „moordenaars maakt van zijn vrienden”. Dat risico wilde hij dus liever lopen dan dat zijn kwelgeesten werden gepakt? Volgens de auteurs maakt dit de kunstenaar tot een nobeler mens.

Van de talloze theorieën die verzonnen zijn rond de dood van Van Gogh is dit wel een van de onwaarschijnlijkste. Terwijl het boek de mythologie rond Van Gogh wil ontkrachten, hebben de auteurs op de valreep een nieuwe mythe gecreëerd.

Fred Leeman

Kunsthistoricus, Amsterdam