Tel alleen de golven die nú komen aanrollen

Arjen Fortuin neemt deze week de stapel binnengekomen boeken door, signaleert en geeft een eerste oordeel. Hij vindt een zwanenzang, Erasmus, religieuze naïviteit en de zee.

Cover van het boek Blond, brutaal en bidden van Mariska Orbán

Terwijl de grachtengordel zich wierp op de onvoltooide postume roman van Harry Mulisch, verscheen gisteren ook Plantage d’Amour van Clark Accord (Nijgh & Van Ditmar, 192 blz. € 19,95), die overleed op 11 mei. De nagelaten Accord is met 160 pagina’s ongeveer achtmaal zo lang als Mulisch’ Unvollendete en vertelt het verhaal van Kenneth Campbell, een Surinaamse Nederlander die na 27 jaar terugvliegt van de sneeuw op Schiphol naar de witte savanne bij vliegveld Zanderij. Accord laat Campbell op zoek gaan naar zijn roots in het land dat hem vooral als ‘arrogante Hollandman’ beschouwt. Het manuscript eindigt – niet zonder symboliek – wanneer de geest van zijn voorvader zich vanuit het dodenrijk bij Campbell meldt. Accord wilde nog twee delen schrijven. Daarin zou de hoofdpersoon kiezen voor een bestaan in Suriname, maar Accord werd te snel te ziek om zijn zwanenzang te kunnen voltooien.

De zwanenzang komt ook om de hoek kijken in Spreekwoorden (vertaald door Jeanine De Landtsheer, Athenaeum – Polak & Van Gennep, 757 blz. € 34,90) van Erasmus: „Verder staat in zowat alle boeken te lezen dat zwanen in het aanschijn van de dood een wondermooi gezang laten horen, al heeft niemand het ooit gezien of gehoord.” De Adagia (1500) waren een bestseller avant la lettre en dat is terecht. Erasmus – dit weekend viert Rotterdam zijn 545ste geboortedag – leidt je goedgehumeurd door de wereld van de gezegden, waarvan sommige half overgeleverd zijn (Geen vuur op het vuur gooien! Onder elke steen slaapt een schorpioen) en andere lijken te raken aan diepere waarheden: ‘Wat heeft een hond met een bad te maken?’ Wil je het net wegleggen, kom je bij ‘De golven tellen’ en de wijze raad van de vos die een verwarde teller op het strand moed inspreekt (bij Aesopus): „Wat zit je je druk te maken om de golven die voorbij zijn gerold? Je moet bij deze hier beginnen te tellen en de andere als verdwenen beschouwen.”

Was het maar zo eenvoudig. Golven – geteld of ongeteld – brengen vreemde boeken mee, zoals Blond, brutaal en bidden van Mariska Orbán (Bert Bakker, 208 blz. € 19,95). Deze hoofdredacteur van het Katholiek Nieuwsblad schreef vorig jaar een open brief over abortus aan Jeanine Hennis-Plasschaert, waarin zij uitgebreid uitgebreid stilstond bij de miskramen die het Kamerlid had gehad. Het leverde haar veel kritiek op en – zoals die dingen gaan – een telefoontje van uitgever Mai Spijkers. Het resultaat is een boek vol gestaalde religiositeit, geheel en al gericht op Mariska Orbán zelf. We lezen over vergaderingen bij het Katholiek Nieuwsblad (dat zich al snel verzoent met de vermeende ‘parelkettingteef’), redacteuren van praatprogramma’s die opbellen (en dan weer niet), de vijandige houding van ‘vrijwel de hele pers’ tegen conservatieve katholieken, steeds zonder dat de auteur zelf veel aan die feiten toevoegt, behalve: „Deze priesters zijn helden! Daar hoor ik graag bij!” Reflectie is, zeg maar, niet echt haar ding.

Daarin heeft ze veel gemeen met Barnabas Holee, de ‘relihunk’ annex ‘knuffelchristen’ uit Arie Boomsma’s roman Relishow (Prometheus, 247 blz. € 17,95) die het woord van Jezus bij voorkeur fysiek verspreidt, daarmee tot grote publicitaire hoogten stijgt en zichzelf uiteindelijk in de problemen brengt. Boomsma brengt de naïviteit van zijn hoofdpersoon vol ironie en geestig voor het voetlicht – beginnend met de scène waarin een „ontvankelijk” meisje hem vraagt haar hond te kussen en hij zegt: „In wezen zijn wij allen Bulgaarse zwerfhonden, op zoek naar liefde.” Boomsma (1977) heeft zijn Grunberg goed gelezen, wat ook te zien is in scènes vol ongemakkelijke onhandigheid. Voor Relishow hoeft de literatuurgeschiedenis niet te worden herschreven, maar in zijn vrolijke ernst is het een zeer verdienstelijk debuut.

Dat Boomsma kon lezen wisten we al sinds hij de poëziebloemlezing Met dat hoofd gebeurt nog eens wat samenstelde. Met ook H.H. ter Balkt erin. Vliegtuigmagneet, de nieuwe bundel van de onweerstaanbaar onnavolgbare Ter Balkt (De Bezige Bij, 48 blz. € 15,-) verscheen deze week. Voor wie de golven niet wil tellen, ‘De nieuwe zee’: „In de groene torendiep ratelende wateren / spelen, schijnend met de lantaarnvis-lamp, / inworp één oogopslag, schuimen en bruisen, / luider of zachter wanneer de ronde knoppen / van zon of maan zijn ingedrukt, wind raast / of stilte: en in de hallen (de rijzende en / dalende, door irissen en tanden verlichte) / van de zeezalen dansen en dolen de schepen.”

Arjen Fortuin

Elsbeth Etty is volgende week weer terug.